Η ΒΚΠ και το Πανεπιστήμιο Πατρών είναι μεταξύ των πρωτεργατών της Ανοικτής Πρόσβασης στην Ελλάδα. Ήδη από το 2004 η ΒΚΠ δραστηριοποιείται έντονα στο χώρο, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, συμμετέχοντας σε εκδηλώσεις, πρωτοβουλίες και συνεργασίες και αναπτύσσοντας υπηρεσίες και περιεχόμενο.  Στην ανοικτή πρόσβαση υπάρχουν δύο κύριοι δρόμοι:

Ο Χρυσός Δρόμος: Οι συγγραφείς υποβάλλουν τα άρθρα τους σε περιοδικά που τα δημοσιεύουν ελεύθερα. Ο αριθμός των περιοδικών που δημοσιεύουν ελεύθερα άρθρα πολλαπλασιάζονται. Τα περιοδικά αυτά είναι προσβάσιμα μέσα από το Ευρετήριο Περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης (DOAJ) και υπόκεινται στις συνήθεις διαδικασίες ποιοτικού ελέγχου, δηλαδή την ομότιμη κρίση (peer-review). Εάν υπάρχουν έξοδα δημοσίευσης, περίπτωση που ισχύει στα λεγόμενα “υβριδικά” περιοδικά, αυτά καλύπτονται, είτε από τον ίδιο τον συγγραφέα, είτε από το Ίδρυμα. Η Βιβλιοθήκη υποστηρίζει την κοινότητα με τη δημιουργία υποδομών ανοικτής ηλεκτρονικής δημοσίευσης μέσα από την πλατφόρμα «Πασιθέη» και την οικονομική ενίσχυση μέσα από τα αντίστοιχα προγράμματα διαφόρων εκδοτικών οίκων.
Ο Πράσινος Δρόμος: Οι συγγραφείς υποβάλλουν τα άρθρα τους σε Ιδρυματικά ή Θεματικά Αποθετήρια, ψηφιακές συλλογές επιστημονικών δημοσιεύσεων και ερευνητικών δεδομένων. Συνήθως αυτο-αρχειοθετείται η προ-δημοσιευμένη μορφή του άρθρου (preprint), αλλά συχνά επιτρέπεται και η αυτο-αρχειοθέτηση της τελικής μορφής της εργασίας. Για να βεβαιωθείτε τί επιτρέπεται να αυτο-αρχειοθετήσετε σε ένα Ιδρυματικό ή Θεματικό αποθετήριο, μπορείτε να συμβουλεύεστε την υπηρεσία SHERPA-ROMEO. Η Βιβλιοθήκη υποστηρίζει την κοινότητα με τη δημιουργία υποδομών για την αυτο-αρχειοθέτηση μέσα από το Ιδρυματικό Αποθετήριο Νημερτής και τη διαρκή ενημέρωση.

Υποστήριξη

Η ΒΚΠ και το Πανεπιστήμιο Πατρών στηρίζουν έμπρακτα την έκδοση επιστημονικών εργασιών των μελών του Πανεπιστημίου μέσα από διάφορα προγράμματα και πρωτοβουλίες. Παρακάτω μπορείτε να βρείτε πληροφορίες για τα ενεργά προγράμματα οικονομικής υποστήριξης της ΒΚΠ.

BioMed CentralOpen Library for HumanitiesMDPISCOAP3
Χάρη στη συνδρομή του Πανεπιστημίου Πατρών στη BioMed Central Springer μπορείτε να δημοσιεύσετε τα αποτελέσματα της έρευνάς σας σε ένα από τα περιοδικά Ανοιχτής Πρόσβασης και να έχετε έκπτωση επί του κόστους δημοσίευσης. Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τον αριθμό των άρθρων που θα δημοσιεύσετε.

Τα περιοδικά καλύπτουν το σύνολο των επιστημών. Για την πλήρη λίστα των περιοδικών μπορείτε να επισκεφτείτε τους ακόλουθους συνδέσμους https://www.biomedcentral.com/journals και https://www.springeropen.com/journals-a-z.

Παίρνοντας την απόφαση να γίνει υποστηρικτικό μέλος του προγράμματος της BioMed Central Springer, το Πανεπιστήμιο Πατρών υποστηρίζει σημαντικά το Κίνημα της Ανοικτής Πρόσβασης. Εσείς μπορείτε να συνεισφέρετε με το να επιλέγετε περιοδικά ανοικτής πρόσβασης για τις δημοσιεύσεις σας.

Όταν καταθέτετε ένα άρθρο από IP διεύθυνση του Πανεπιστημίου Πατρών, είτε μέσω της κεντρικής σελίδας ενός περιοδικού, είτε μέσω της ιστοσελίδας https://www.biomedcentral.com/manuscript/bmcnuclmed, θα αναγνωριστείτε αυτόματα ως ιδρυματικό μέλος και θα λάβετε την έκπτωση στις χρεώσεις επεξεργασίας του άρθρου. Η έκπτωση που ισχύει είναι 15% στο κόστος δημοσίευσης και από το ποσό που προκύπτει το 50% το καλύπτει το Πανεπιστήμιο Πατρών και το υπόλοιπο 50% ο συγγραφέας. Αν, όταν κάνετε την κατάθεση, είστε σε υπολογιστή εκτός του δικτύου του Πανεπιστημίου, μπορείτε πάλι να έχετε έκπτωση, αν δηλώσετε τη σχέση σας με το Πανεπιστήμιο Πατρών. Σε περιπτώσεις, επίσης, που οι συγγραφείς είναι περισσότεροι του ενός, το δικαίωμα της έκπτωσης ισχύει μόνο αν η κατάθεση γίνει από το μέλος του Πανεπιστημίου Πατρών.

Το Πανεπιστήμιο Πατρών είναι το πρώτο ελληνικό Πανεπιστήμιο που συμμετέχει στο πρόγραμμα Open Library of Humanities.

Το Open Library of Humanities (OLH) είναι μια μεγάλη πλατφόρμα περιοδικών, ένας χώρος διεπιστημονικός, προσανατολισμένος στην ποιότητα και με ισχυρή εφαρμογή της ομότιμης κρίσης (peer-review) των εργασιών. Φιλοξενεί μια σειρά από υφιστάμενα και νέα περιοδικά, τα οποία, όχι μόνο δέχονται υποβολές εντός πλήρους ακαδημαϊκής αυτονομίας, αλλά το περιεχόμενό τους μπορεί να βρίσκεται υπό διασταυρούμενη επιμέλεια, δηλαδή από ακαδημαϊκό και ερευνητικό προσωπικό ενός άλλου περιοδικού. Το κυριότερο προσόν της προσέγγισης του OLH είναι ότι δεν επιβάλλονται χρεώσεις στον συγγραφέα όταν αυτός επιθυμεί να δημοσιεύσει σε κάποιο από τα περιοδικά του, τα οποία, όπως υποδηλώνει και ο τίτλος, είναι Ανοικτής Πρόσβασης. Μπορείτε να δείτε τον πλήρη κατάλογο των περιοδικών του OHL στη διεύθυνση https://www.openlibhums.org/site/journals/.

Η ΒΚΠ συμμετέχει στο πρόγραμμα Ανοικτής Πρόσβασης (IOAP) του εκδοτικού οίκου MDPI. Με αυτή την εγγραφή, οι ερευνητές που Πανεπιστημίου Πατρών θα δικαιούνται έκπτωση 10% στο κόστος δημοσίευσης των άρθρων (APC’s). Ο ερευνητής που επιθυμεί να υποβάλλει άρθρο προς δημοσίευση σε κάποιο περιοδικό του MDPI, ο πλήρης κατάλογος των οποίων βρίσκεται στην ιστοσελίδα http://www.mdpi.com/about/journals, θα δηλώνει ως Ιδρυμα (Affiliation) το Πανεπιστήμιο Πατρών και αυτομάτως θα παρέχεται έκπτωση 10% στο τιμολόγιο που θα εκδίδεται με τα στοιχεία του ερευνητή για το κόστος δημοσίευσης.
Η ΒΚΠ ως μέλος του ΣΕΑΒ παρέχει τη δυνατότητα στα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας να δημοσιεύσουν επιστημονικά άρθρα Ανοικτής Πρόσβασης στο θεματικό πεδίο της φυσικής υψηλών ενεργειών (high-energy physics) μέσα από πρωτοβουλία του SCOAP3 (Sponsoring Consortium for Open Access Publishing in Particle Physics). Το SCOAP3 είναι μια κοινοπραξία βιβλιοθηκών, ερευνητικών κέντρων και οργανισμών χρηματοδότησης με σκοπό τη μετατροπή βασικών περιοδικών στο πεδίο της φυσικής υψηλών ενεργειών σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης χωρίς χρέωση για τους συγγραφείς/ερευνητές καθώς οι εκδότες πληρώνονται κεντρικά από το SCOAP3. Κάθε χώρα/μέλος συμμετέχει στον προϋπολογισμό του SCOAP3 με ένα ποσό που έχει προκύψει από κατάλληλο αλγόριθμο, ο οποίος είχε αναπτυχθεί στο ερευνητικό στάδιο του έργου και ο οποίος λαμβάνει υπόψη του τον αριθμό των ερευνητικών δημοσιεύσεων κάθε χώρας/μέλους στο πεδίο της φυσικής υψηλών ενεργειών (high-energy physics). Συγκεκριμένα, η Ελλάδα τη διετία 2014-2015 αντιπροσώπευσε το 0.7% της εκδοτικής παραγωγής στο συγκεκριμένο πεδίο και βάσει αυτού του ποσοστού υπολογίζεται πλέον η συμμετοχή της χώρας για την επόμενη τριετία.

Το κόστος συμμετοχής της χώρας για την πρώτη τριετία, δηλαδή 2014-2016, είχε διαμορφωθεί στα 38.500€ κατά έτος και καλύφθηκε από τον Σύνδεσμο Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών (Σ.Ε.Α.Β). Ο ΣΕΑΒ καλύπτει τη συνδρομή της χώρας και κατά την τριετία 2017-2019.

Οι δημοσιεύσεις που έχουν γίνει από Έλληνες ερευνητές από το 2014 μέχρι σήμερα ανέρχονται στις 1036 και βρίσκονται στο αποθετήριο του SCOAP3. Μέσω του SCOAP3 δίνεται η ευκαιρία στους ερευνητές του Πανεπιστημίου μας να δημοσιεύσουν με ανοικτό τρόπο δίχως να επιβαρυνθούν οικονομικά και να αυξήσουν τις εργασίες του Πανεπιστημίου Πατρών που τώρα ανέρχονται σε 54, βλ. σχετικό κατάλογο στο αποθετήριο του SCOAP3.

Διαδικασία

Ο ερευνητής που επιθυμεί να δημοσιεύσει ένα άρθρο σε κάποιο από τα περιοδικά που συμμετέχουν στο πρόγραμμα θα ακολουθήσει τη γνωστή διαδικασία υποβολής άρθρου που προβλέπει κάθε περιοδικό χωρίς, όμως, κάποια δική του χρέωση. Ταυτόχρονα διατηρεί τα πνευματικά δικαιώματά του (copyright), γεγονός που του επιτρέπει να το καταθέσει και σε άλλα σημεία, π.χ. στο Ιδρυματικό Αποθετήριο (κάτι που η Βιβλιοθήκη ενθαρρύνει για να υπάρχει η σχετική καταγραφή και στις δικές μας υποδομές). Όταν η εργασία του περάσει τα στάδια ομότιμης κρίσης και εγκριθεί η δημοσίευσή του, θα κληθεί να υπογράψει το σχετικό συμφωνητικό, το οποίο θα είναι ελαφρώς διαφοροποιημένο, γιατί πρόκειται για δημοσίευση Ανοικτής Πρόσβασης. Η λίστα με τα διαθέσιμα περιοδικά είναι:

  1. Acta Physica Polonica B (APPB)
  2. Advances in High Energy Physics (AHEP)
  3. Chinese Physics C (CPC)
  4. European Physical Journal C, The (EPJC)
  5. Journal of High Energy Physics, The (JHEP)
  6. Nuclear Physics B (NPB)
  7. Physics Letters B (PLB)
  8. Physical Review C (PRC)
  9. Physical Review D (PRD)
  10. Physical Review Letters (PRL)
  11. Progress of Theoretical and Experimental Physics (PTEP)

Δημιουργία περιεχομένου

ΝημερτήςΠασιθέη
Η ΒΚΠ λειτουργεί το ιδρυματικο αποθετηριο «Νημερτής». Η «Νημερτής» διαθέτει ελεύθερα το περιεχόμενο των τεκμηρίων της, κυρίως διπλωματικών εργασιών και διδακτορικών διατριβών, αλλά μπορεί να διαθέσει ανοικτά τις εργασίες, τα pre-prints και τις τεχνικές αναφορές σας. Σύμφωνα με πρόσφατες μετρήσεις, κατατάσσεται ως το πρώτο μεταξύ των ελληνικών ιδρυματικών αποθετηρίων και συμβάλλει στην εξωστρέφεια της έρευνας του Πανεπιστημίου Πατρών. Συμμετέχουμε στις κύριες ευρωπαϊκές υποδομές, όπως το OpenAIRE, το DRIVER και το DART. Για τους χρήστες του twitter παρέχονται ενημερώσεις μέσω του http://www.twitter.com/nemertesupatras.
Προκειμένου να εξυπηρετήσουμε τις εκδοτικές ανάγκες της ακαδημαϊκής κοινότητας για ανοικτές δημοσίευσεις, εχουμε αναπτύξει την «Πασιθέη», μία πλατφόρμα πλήρους ηλεκτρονικής έκδοσης επιστημονικών περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης. Η Πασιθέη είναι μια πλατφόρμα πλήρους ηλεκτρονικής έκδοσης επιστημονικών περιοδικών ανοικτής πρόσβασης, που φιλοξοξεί να αποτελέσει ένα δυναμικό εργαλείο

  •  για τη βελτίωση της επιστημονικής επικοινωνίας στη χώρα μας,
  •  για τον εμπλουτισμό και τη διάχυση του ελληνικού ψηφιακού επιστημονικού περιεχομένου,
  •  για την προώθηση της ιδέας της ανοικτής πρόσβασης σε επιστημονικό περιεχόμενο προς όφελος της επιστημονικής και ερευνητικής κοινότητας και της κοινωνίας γενικότερα.

Ως εκ τούτου η ΒΚΠ απευθύνει ανοικτή και διαρκή πρόσκληση προς κάθε ενδιαφερόμενο (ιδιοκτήτες, κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων, εκδότες, συντάκτες και επιμελητές περιοδικών) για συμμετοχή στην προσπάθεια αυτή.

Αυτή τη στιγμή στην «Πασιθέη» βρίσκονται 12 περιοδικά, πολλά εκ των οποίων έχουν τακτική και συχνή δημοσίευση, χάρη στο έργο των ακαδημαϊκών του Ιδρύματός μας.

Η Πασιθέη αναπτύχθηκε από τη Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης (ΒΚΠ) του Πανεπιστημίου Πατρών στο πλαίσιο του έργου «ΤΗΛΕΦΑΕΣΣΑ: Παροχή Ηλεκτρονικών Υπηρεσιών της Βιβλιοθήκης & Κέντρου Πληροφόρησης (ΒΚΠ) του Πανεπιστημίου Πατρών προς την ακαδημαϊκή κοινότητα».

Ενημέρωση

Έχουμε συντάξει λεπτομερείς οδηγούς για την Ανοικτή Πρόσβαση και τις διάφορες μορφές που κατά καιρούς προσλαμβάνει. Παράλληλα, με αφορμή τις διάφορες προσκλήσεις έργων και τις σχετικές υποχρεώσεις ή ευκαιρίες δημοσίευσης, επεξηγούμε τους τρόπους που ακαδημαϊκοί του Ιδρύματος μας μπορούν να δημοσιεύουν σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης.

Horizon 2020Open Access Pilot στο FP7EC/OpenAIRE FP7 post-grant Gold OA Pilot
Η Ανοικτή Πρόσβαση αποτελεί βασική αρχή του ερευνητικού προγράμματος Horizon 2020. Η γνώση και η καινοτομία, τοποθετούνται στο κέντρο της προσπάθειας για μία πιο έξυπνη και ευέλικτη οικονομία. Η απρόσκοπτη πρόσβαση στη γνώση, βοηθά:

  • στην επέκταση και τη βελτίωση της ποιότητας των αποτελεσμάτων
  • στην προώθηση της συνεργασίας και την αποφυγή επαναλήψεων
  • στην επιτάχυνση της καινοτομίας
  • στην εμπλοκή των πολιτών και της κοινωνίας

Η Ανοικτή Πρόσβαση στο Horizon 2020 συνίσταται σε δύο βήματα που πρέπει να κάνουν οι δικαιούχοι του προγράμματος. Την κατάθεση (deposit) των ερευνητικών αποτελεσμάτων (δημοσίευση και δεδομένα) και τη διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης, είτε μέσω του αποθετηρίου που έχει γίνει η κατάθεση, είτε μέσω περιοδικών ανοικτής πρόσβασης.

Είναι υποχρεωτική η δημοσίευση της έρευνάς μου;
Στο πλαίσιο του Horizon 2020, κάθε δικαιούχος πρέπει να διασφαλίσει την απρόσκοπτη πρόσβαση σε όλες τις αξιολογημένες από ομότιμους κριτές δημοσιεύσεις (peer-review publications) που σχετίζονται με τα αποτελέσματα της έρευνας για την οποία έχει χρηματοδοτηθεί.

Σε τι μορφή;
Οι δικαιούχοι μπορούν να καταθέσουν

  • είτε ένα ηλεκτρονικό αρχείο με το υπό δημοσίευση άρθρο το οποίο θα περιλαμβάνει όλες τις διορθώσεις και τις αλλαγές που έχουν γίνει από τον εκδότη (pre-print version)
  • είτε την τελική μορφή του άρθρου όπως αυτή δημοσιεύτηκε στο περιοδικό στην περίπτωση που ο εκδότης το επιτρέπει (post-print version)

Που μπορώ να καταθέσω τα αποτελέσματα της έρευνάς μου;

Οι ερευνητές έχουν την ελευθερία να επιλέξουν το αποθετήριο που καλύπτει τις ανάγκες τους και μπορεί να είναι:
το Ιδρυματικό Αποθετήριο του Πανεπιστημίου Πατρών Νημερτής, ή ένα θεματικό αποθετήριο (π.χ. arXiv.org, SSRN, CiteSeerX, RePEc, κλπ.)

Υπάρχουν χρονικοί περιορισμοί;
Οι δικαιούχοι πρέπει να καταθέσουν τα αποτελέσματα της έρευνάς τους το αργότερο μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του αντίστοιχου άρθρου. Θεμιτή είναι και η συνοδευτική κατάθεση των ερευνητικών δεδομένων που υπογραμμίζουν και επικυρώνουν τα αποτελέσματα της έρευνας.

Επίσης πρέπει να εξασφαλίσουν την Ανοικτή Πρόσβαση στις δημοσιεύσεις τους μέσω του αποθετηρίου το αργότερο

  • κατά τη δημοσίευση, αν η ηλεκτρονική μορφή είναι διαθέσιμη από τον εκδότη δωρεάν, ή
  • έξι μήνες μετά τη δημοσίευση (12 μήνες αν πρόκειται για δημοσιεύσεις στα πεδία κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών), εάν πρόκειται για εμπορικό εκδότη που δεν υποστηρίζει την Ανοικτή Πρόσβαση.

Τέλος πρέπει να διασφαλίσουν και την πρόσβαση μέσω του αποθετηρίου στα βιβλιογραφικά μεταδεδομένα της δημοσίευσής τους όπως αυτά ορίζονται στο άρθρο 29.2 του Model Grant Agreement.

Πως μπορώ να διασφαλίσω την Ανοικτή Πρόσβαση;
Η Ανοικτή Πρόσβαση στα δεδομένα της έρευνας γίνεται είτε με την κατάθεση της δημοσίευσης στο αποθετήριο ή/και με την δημοσίευση σε κάποιον εκδότη. Προσοχή πρέπει να δοθεί στο γεγονός ότι οι περισσότεροι εκδότες δεν εφαρμόζουν το καθεστώς της Ανοικτής Πρόσβασης στα περιοδικά τους. Συνεπώς οι επιλογές σας είναι οι εξής:

  • Επιλέγετε έναν εκδότη Ανοικτής Πρόσβασης. Σε αυτήν την περίπτωση, το κόστος δημοσίευσης του άρθρου (Article Processing Charges – APC) που σε κάθε άλλη περίπτωση επιβαρύνει τον ερευνητή, θεωρείται επιλέξιμη δαπάνη εφ’ όσον έχει προβλεφθεί στον προϋπολογισμό του έργου. Το Πανεπιστήμιο Πατρών έχει ήδη συνάψει συμφωνία με δύο εκδότες Ανοικτής Πρόσβασης, τη Biomed Central/Springer Open και τo Open Library of Humanities, παρέχοντας έκπτωση στα ACP των άρθρων που προέρχονται από τους ερευνητές του. Στην περίπτωση που επιθυμείτε να υπάρξει και κάποιος άλλος εκδότης, η ΒΚΠ μπορεί να μεσολαβήσει προκειμένου να υπάρξουν αποτελέσματα για ολόκληρο το ίδρυμα.
  • Επιλέγετε εμπορικό εκδότη που δεν επιτρέπει την Ανοικτή Πρόσβαση στη δημοσίευσή σας. Σε αυτήν την περίπτωση συνήθως ο συγγραφέας εκχωρεί τα πνευματικά του δικαιώματα στον εκδότη, ο οποίος πλέον έχει τα πλήρη δικαιώματα στο έργο. Εναλλακτικά, ο συγγραφέας μπορεί να υπογράψει σε συμφωνία με τον εκδότη μία Άδεια Δημοσίευσης ή να ζητήσει με την προσθήκη κάποιου εγγράφου εξαίρεση λόγω των όρων που υπαγορεύονται από τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα. Ένα τέτοιο παράρτημα είχε καταρτίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για το πρόγραμμα FP7 και ανάλογο αναμένεται και για το Horizon 2020.

Εάν θέλετε να δείτε την πολιτική των εκδοτών σχετικά με τη δημοσίευση της τελικής μορφής του άρθρου ή κάποιας προηγούμενης μορφής (pre-print, post-print) μπορείτε να αναζητήσετε στη βάση του Project ROMEO είτε με το όνομα του περιοδικού, είτε με το όνομα του εκδότη.

Είμαι υποχρεωμένος να παρέχω ανοικτά και τα ερευνητικά δεδομένα;
Εκτός από τις δημοσιεύσεις, γενικά συνίσταται οι δικαιούχοι να παρέχουν ταυτόχρονα ανοικτά και τα ερευνητικά δεδομένα που τους παρείχε η ερευνητική διαδικασία. Ιδιαίτερη όμως προσοχή θα πρέπει να δοθεί στις περιπτώσεις έργων στις παρακάτω θεματικές:

  • Future and Emerging Technologies
  • Research infrastructures – part e-Infrastructures
  • Leadership in enabling and industrial technologies – Information and Communication Technologies
  • Societal Challenge: «Secure, Clean and Efficient Energy» – part Smart cities and communities
  • Societal Challenge: «Climate Action, Environment, Resource Efficiency and Raw materials» – except raw materials
  • Societal Challenge: «Europe in a changing world – inclusive, innovative and reflective Societies»
  • Science with and for Society

Τα προγράμματα που εντάσσονται σε αυτές τις ενότητες, θα ενταχθούν στο Open Research Data Pilot για την περίοδο 2014-2015, και σύμφωνα με το άρθρο 29.3 του Model Grant Agreement έχουν την υποχρέωση

  • να καταθέσουν τα ερευνητικά δεδομένα σε ένα αποθετήριο δεδομένων και να διασφαλίσουν την ελεύθερη πρόσβαση όλων των χρηστών
    • στα δεδομένα και στα σχετιζόμενα μεταδεδομένα που απαιτούνται για την τεκμηρίωση των αποτελεσμάτων της έρευνας το συντομότερο,
    • σε άλλα δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων και των σχετιζόμενων μεταδεδομένων, όπως αυτά καθορίζονται από το «data management plan»
  • παρέχουν πληροφορίες – μέσω του αποθετηρίου – για τα εργαλεία και τα μέσα που είχαν στη διάθεσή τους οι δικαιούχοι και είναι αναγκαία για την τεκμηρίωση των αποτελεσμάτων (και την παροχή των ίδιων των εργαλείων αν αυτό είναι δυνατόν)

Τα προγράμματα που αφορούν στις παραπάνω ενότητες εντάσσονται αυτόματα στο Open Research Data Pilot, αλλά εάν συντρέχουν οι παρακάτω λόγοι μπορούν να αποσυρθούν από το Pilot χωρίς επιπτώσεις:

  • εάν η συμμετοχή στο Open Research Data Pilot είναι ασύμβατη με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή στο Horizon 2020 περί προστασίας των ερευνητικών αποτελεσμάτων από πιθανή εμπορική ή/και οικονομική εκμετάλλευση,
  • εάν η συμμετοχή στο Open Research Data Pilot είναι ασύμβατη με την ανάγκη για εχεμύθεια σε συνδυασμό με θέματα ασφάλειας,
  • εάν η συμμετοχή στο Open Research Data Pilot είναι ασύμβατη με υπάρχοντες κανόνες που αφορούν στην προστασία προσωπικών δεδομένων,
  • εάν η συμμετοχή στο Open Research Data Pilot μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια ή θα έθετε σε κίνδυνο την επίτευξη του βασικού σκοπού της δράσης,
  • εάν το πρόγραμμα δεν έχει στόχο τη δημιουργία ή/και τη συλλογή ερευνητικών δεδομένων,
  • εάν υπάρχουν άλλοι έγκυροι λόγοι που να δικαιολογούν την αποχή από το Pilot (υποχρέωση αναφοράς σε ειδικά προσφερόμενο πεδίο στη φόρμα υποβολής).

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: Στο στάδιο κατάθεσης των προτάσεων, οι πληροφορίες που παρέχονται δεν αποτελούν μέρος της αξιολόγησης. Οι προτάσεις που συμμετέχουν στο Pilot δε θα ευνοηθούν όπως επίσης και η αποχώρησή τους από αυτό δε θα επηρεάσει αρνητικά την αξιολόγησή τους.

Επιπλέον πληροφορίες
Στο πλαίσιο της χρηματοδότησης από ερευνητικά προγράμματα, εν προκειμένω το Horizon 2020, οι περιορισμοί που αφορούν στην Ανοικτή Πρόσβαση δεν συνιστούν υποχρέωση έκδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Οι περιορισμοί αυτοί ισχύουν μόνο στις περιπτώσεις που η δημοσίευση των αποτελεσμάτων έχει επιλεγεί ως ο τρόπος διάδοσης τους. Άλλοι τρόποι δημοσίευσης θα μπορούσαν να είναι η συμμετοχή σε συνέδρια ή η κατασκευή ιστοσελίδας.

Επιπρόσθετα, η Ανοικτή Πρόσβαση δεν βρίσκεται στον αντίποδα της εμπορικής εκμετάλλευσης της έρευνας. Η αυτοαρχειοθέτηση μέσω ενός Ιδρυματικού Αποθετηρίου, όπως στην περίπτωση του Πανεπιστημίου μας της Νημερτούς, δίνει τη δυνατότητα επιλογής περιόδου «εμπάργκο», μετά την οποία τα ερευνητικά δεδομένα θα είναι διαθέσιμα στο ευρύ κοινό. Συνεπώς η Ανοικτή Πρόσβαση μπορεί να συνδυαστεί ακόμα και με την αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

Στην περίπτωση που κάποιος δικαιούχος δεν συμμορφωθεί με κάποιες από τις υποχρεώσεις του, τότε η χρηματοδότηση μπορεί να διακοπεί (βλ. άρθρο 43). Ακόμα, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων, μπορεί να ληφθούν επιπρόσθετα μέτρα τα οποία περιγράφονται στο Κεφάλαιο 6 του Multi-beneficiary General Model Grant Agreement.

Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή ενθαρρύνει τους συγγραφείς/ερευνητές να μην εκχωρούν τα πνευματικά τους δικαιώματα και να χορηγούν δεδομένες άδειες στους εκδότες. Τα Creative Commons προσφέρουν μία πληθώρα αδειών που μπορούν να καλύψουν κάθε περίπτωση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υλοποιεί την πιλοτική πρωτοβουλία «Open Access Pilot in FP7», για την Ανοικτή Πρόσβαση σε επιστημονικά άρθρα που δημοσιεύονται στο πλαίσιο του 7ου Ερευνητικού Προγράμματος Πλαίσιο (FP7). Σύμφωνα με την πρωτοβουλία αυτή, θα πρέπει να εξασφαλίζεται εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος ανοικτή πρόσβαση σε άρθρα που δημοσιεύονται σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά ως αποτέλεσμα ερευνητικών έργων που χρηματοδοτούνται σε επτά (7) επιστημονικά πεδία από το FP7.

Η πιλοτική πρωτοβουλία ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2008 και θα ισχύει μέχρι το τέλος του FP7. Σύμφωνα με αυτήν απαιτείται από τους ερευνητές-δικαιούχους της χρηματοδότησης για έργα στα επτά πεδία να «καταθέτουν τα αξιολογημένα (peer reviewed) άρθρα που έχουν προέλθει από ερευνητικά έργα του FP7 σε ένα online καταθετήριο (repository) και να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξασφαλίσουν την Ανοικτή Πρόσβαση σε αυτά τα άρθρα». Τα επτά επιστημονικά πεδία είναι:

  • Ενέργεια
  • Περιβάλλον (συμπεριλαμβανομένης της Κλιματικής Αλλαγής)
  • Υγεία
  • Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (Cognitive Systems, Interaction, Robotics)
  • Ερευνητικές Υποδομές (e-infrastructures)
  • Η επιστήμη στην κοινωνία (Science in society)
  • Κοινωνικές, Οικονομικές και Ανθρωπιστικές επιστήμες

Η ανοικτή πρόσβαση σε αυτά τα άρθρα θα πρέπει να εξασφαλίζεται σε διάστημα

  • Έξι (6) μηνών από την επίσημη δημοσίευση για τα πέντε (5) πρώτα επιστημονικά πεδία
  • Δώδεκα (12) μηνών για τα δύο (2) τελευταία πεδία

Οδηγίες για τη συμμόρφωση με την πρωτοβουλία
Στις επόμενες παραγράφους παρατίθενται πληροφορίες και οδηγίες σχετικά με την κατάθεση/αρχειοθέτηση των σχετικών άρθρων, διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων, τους τύπους των τεκμηρίων που πρέπει να κατατίθενται στο καταθετήριο καθώς και σύνδεσμοι σε χρήσιμες πληροφορίες και υλικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υλοποίηση της πρωτοβουλίας αυτής.

1. Κατάθεση/Αρχειοθέτηση άρθρων/εργασιών
Οι ερευνητές θα πρέπει να καταθέσουν/αρχειοθετήσουν τα δημοσιευμένα άρθρα ή τα τελικά χειρόγραφα των άρθρων στο Ιδρυματικό Καταθετήριο του οργανισμού στον οποίο ανήκουν. Τα μέλη της κοινότητας του Πανεπιστημίου Πατρών θα πρέπει να καταθέτουν τα σχετικά τεκμήρια στο Ιδρυματικό Καταθετήριο «Νημερτής» που λειτουργεί και διαχειρίζεται η Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://nemertes.lis.upatras.gr. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να συμβουλευτείτε το αρμόδιο προσωπικό της ΒΚΠ, κα Δέσποινα Γκόγκου, 2610969626, gkogkou@upatras.gr.

Τέλος θα θέλαμε να σας υπενθυμίσουμε ότι σύμφωνα με σχετική απόφαση της συγκλήτου του Πανεπιστημίου Πατρών ενθαρρύνεται η αυτο-αρχειοθέτηση στο σύστημα της «Νημερτούς» του συνόλου των δημοσιευμένων εργασιών των μελών του ιδρύματος, παλαιότερων και νέων, ανεξαρτήτως της πηγής χρηματοδότησης της αντίστοιχης έρευνας. Με αυτό τον τρόπο καταγράφεται και διαφυλάσσεται το αποτέλεσμα της ερευνητικής δραστηριότητας των μελών του ιδρύματος και αφετέρου, ανάλογα με τις πολιτικές διαχείρισης των πνευματικών δικαιωμάτων των αντίστοιχων εκδοτών για τα συγκεκριμένα τεκμήρια, διευρύνεται η διάχυση των αποτελεσμάτων αυτών στην ευρύτερη εθνική και διεθνή κοινότητα και συνεπακόλουθα αυξάνεται δυνητικά η αναγνωσιμότητα και απήχησή τους.

2. Διευθέτηση πνευματικών δικαιωμάτων
Οι ερευνητές θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η συμφωνία δημοσίευσης του άρθρου τους με τον εκδότη του αντίστοιχου περιοδικού επιτρέπει την κατάθεση και αρχειοθέτηση του άρθρου σε ένα Ιδρυματικό ή Θεματικό Καταθετήριο Ανοικτής Πρόσβασης. Η απαίτηση για καταβολή «κάθε δυνατής προσπάθειας» υποδηλώνει ότι ο ερευνητής θα πρέπει:

  • Να προσδιορίσει την πολιτική Ανοικτής Πρόσβασης του περιοδικού αναζητώντας τις σχετικές πληροφορίες για το εκδοτικό μοντέλο και τις πρακτικές διαχείρισης των πνευματικών δικαιωμάτων του περιοδικού όπου υποβάλλεται το κάθε άρθρο. Οι ερευνητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν την βάση δεδομένων RoMEO (Publisher’s copyright & archiving policies, www.sherpa.ac.uk/romeo/index.html) για να βρουν τις σχετικές πολιτικές κάθε περιοδικού, οι οποίες συνήθως περιλαμβάνονται και στην συμφωνία μεταβίβασης των πνευματικών δικαιωμάτων επί του άρθρου από τον συγγραφέα στον εκδότη του περιοδικού.
  • Να ζητήσει και να διαβάσει προσεκτικά την συμφωνία δημοσίευσης με τον εκδότη του περιοδικού η οποία θα ζητηθεί από τον ερευνητή να υπογραφεί στην αρχή της διαδικασίας υποβολής και δημοσίευσης. Η συμφωνία αυτή θέτει τους όρους και τις υποχρεώσεις του εκδότη και του συγγραφέα/ ερευνητή και καθορίζει αν οι συγγραφείς/ερευνητές διατηρούν το δικαίωμα κατάθεσης/αρχειοθέτησης του άρθρου τους ή όχι.
  • Αν η πολιτική του εκδότη συγκρούεται με τους όρους της Συμφωνίας Χρηματοδότησης (grant agreement ) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι συγγραφείς θα πρέπει να ενημερώσουν τον εκδότη για την Ειδική Διάταξη της Επιτροπής για την Ανοικτή Πρόσβαση και να να ζητήσουν να εξαιρεθούν από την πολιτική του εκδότη, ώστε να μπορέσουν να συμμορφωθούν με την σχετική διάταξη. Μια πρότυπη επιστολή για αυτό το αίτημα προς τον εκδότη είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/research/science-society/document_library/pdf_06/model-cover-letter-for-amendment_en.zip. Σε αυτή την περίπτωση οι επιλογές είναι οι εξής:
  • Αδεια δημοσίευσης: οι συγγραφείς διατηρούν τα πνευματικά δικαιώματα στο άρθρο τους, ενώ αποδίδουν στον εκδότη μια μοναδική άδεια διαχείρισης των πνευματικών δικαιωμάτων για περιπτώσεις με εμπορικό και/ ή οικονομικό αντικείμενο. Με αυτόν τον τρόπο οι συγγραφείς διατηρούν συγκεκριμένα δικαιώματα στο άρθρο τους για διαφόρους επιστημονικούς σκοπούς συμπεριλαμβανομένης και της αυτο-αρχειοθέτησης.
  • Βελτίωση της συμφωνίας με τον εκδότη με την εισαγωγή ειδικής διάταξης ή προσθήκης που ορίζει ότι αν και μεταβιβάζουν τα πνευματικά δικαιώματα στον εκδότη, οι συγγραφείς διατηρούν συγκεκριμένα δικαιώματα για διάφορους επιστημονικούς σκοπούς, συμπεριλαμβανομένης και της αυτο-αρχειοθέτησης.

Σχετικά παραδείγματα μπορούν να βρεθούν στις παρακάτω ιστοσελίδες:
SPARC Author Addendum Science Commons / SPARC Scholar’s Copyright Addendum Engine
Copyright toolbox developed by SURF and the JISC
Αν οι σχετικές διαπραγματεύσεις με τον εκδότη αποτύχουν, οι ερευνητές θα πρέπει να σκεφτούν να υποβάλουν το άρθρο τους σε άλλο περιοδικό.
Αν πάλι δεν είναι δυνατή η συμμόρφωση με την ειδική διάταξη 39, οι δικαιούχοι της επιχορήγησης θα πρέπει να ενημερώσουν και να αποστείλουν στην Επιτροπή σχετική αρνητική επιστολή του εκδότη.

3. Τύποι/μορφές τεκμηρίων που πρέπει να αρχειοθετηθούν
Με την αποδοχή ενός άρθρου για δημοσίευση μια από τις παρακάτω εκδόσεις του άρθρου θα πρέπει να κατατεθεί/αρχειοθετηθεί στο Ιδρυματικό Καταθετήριο ή σε ένα θεματικό καταθετήριο ανοικτής πρόσβασης:

  • Δημοσιευμένη έκδοση άρθρου: η τελική έκδοση του άρθρου από τον εκδότη, που περιλαμβάνει όλες τις τροποποιήσεις από τη διαδικασία αξιολόγησης, επιμέλειας και μορφοποίησης (συνήθως ένα PDF αρχείο) ή
  • Τελικό χειρόγραφο του άρθρου που έγινε αποδεκτό για δημοσίευση: η έκδοση του άρθρου, που περιλαμβάνει τις τροποποιήσεις από τη διαδικασία αξιολόγησης, αλλά δεν έχει ακόμα διαμορφωθεί κατάλληλα από τον εκδότη στην τελική του έκδοση. Αυτή η έκδοση συνήθως αναφέρεται ως post-print.

4. Σχετικές Πηγές πληροφόρησης
Για την καλύτερη ενημέρωσή σας σχετικά την πρωτοβουλία μπορείτε να επισκεφτείτε ή συμβουλευτείτε κάποια από τια παρακάτω διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

  • Annex 1 – Special clauses (see clause 39)
  • Leaflet Open access pilot in FP7
  • PowerPoint presentation on open access pilot
  • Guide to Intellectual Property Rules for FP7 projects pg. 15 – 18, section 7.3
  • Guidance notes on Project Reporting, see especially pg 5, 25, 32
  • Πρότυπο επιστολής συγγραφέα/ων προς τον εκδότη με την οποία αιτείται την απαραίτητη εξαίρεση της περίπτωσης του άρθρου τους σε ότι αφορά τη διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων ώστε να μπορέσουν να συμμορφωθούν με την σχετική διάταξη για την Ανοικτή Πρόσβαση:
  • Model cover letter for amendment to publishing agreement: EL, EN
  • Model amendment to publishing agreement: EL, EN

5. Ένα βήμα παραπέρα… Αποζημίωση για την κάλυψη του κόστους δημοσίευσης σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης
Η κατάθεση/αρχειοθέτηση άρθρων σε ένα καταθετήριο ανοικτής πρόσβασης είναι (συνήθως) δωρεάν. Εκδότες περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης και υβριδικών περιοδικών (τυπικά συνδρομητικά περιοδικά που δημοσιεύουν όμως και άρθρα ανοικτής πρόσβασης) συχνά απαιτούν από τον συγγραφέα ένα «τέλος» δημοσίευσης για να καλυφθεί το κόστος της δημοσίευσης αντί για την καταβολή κόστους συνδρομής από τους αναγνώστες. Σκοπός της Ανοικτής Πρόσβασης είναι να καταστήσει την δημοσίευση ελεύθερα διαθέσιμη σε όλους όσους χρειάζονται ή ενδιαφέρονται για το περιεχόμενός της. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού η Συμφωνία Χρηματοδότησης του FP7 (Grant Agreement) που απαιτεί την δημοσίευση σε Ανοικτή Πρόσβαση στην Ειδική Διάταξη 39, δίνει επίσης τη δυνατότητα να καλυφτεί αυτό το κόστος. Στο Παράρτημα (Annex) II της Συμφωνίας, στο άρθρο 16.4, ορίζεται ότι «For other activities….inter alia….dissemination (including publications), the contribution may reach a maximum of 100% of the total eligible costs». Για το πλήρες σχετικό κείμενο δείτε: ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/docs/fp7-ga-annex2-v3_en.pdf.

Μετά την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Ιούλιο του 2012 με τίτλο «Προτάσεις για πρόσβαση και διατήρηση της επιστημονικής πληροφορίας», δημιουργήθηκε ένα πιλοτικό εργαλείο χρηματοδότησης για την υποστήριξη των post-grant δημοσιεύσεων των προγραμμάτων FP7 σε καθεστώς Ανοικτής Πρόσβασης. Η πρωτοβουλία αυτή είχε στόχο την εφαρμογή και την υλοποίηση των απαιτούμενων τεχνικών και οικονομικών μέτρων στο γενικότερο Ευρωπαϊκό ερευνητικό τοπίο που θα επέτρεπαν την οικονομική υποστήριξη των δημοσιεύσεων Ανοικτής Πρόσβασης που προέρχονταν από τα προγράμματα FP7 σε ακαδημαϊκά περιοδικά ομότιμης κρίσης (peer-reviewed journals).

Με αυτόν τον σκοπό και μέσα στο πλαίσιο του προγράμματος OpenAIRE2020, δημιουργήθηκε το πρόγραμμα «FP7 post-grant Gold Open Access Pilot», προκειμένου να αποτελέσει ένα επιπρόσθετο εργαλείο για την προώθηση της Ανοικτής Πρόσβασης, δίχως όμως να επηρεάζει την ελευθερία των ερευνητών να επιλέξουν οι ίδιοι τον τρόπο με τον οποίο επιθυμούν να καταστήσουν την έρευνά τους Ανοικτή. Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητές που ήθελαν να δημοσιεύσουν τα αποτελέσματα της έρευνας που προέκυψε από κάποιο πρόγραμμα FP7, ήταν υποχρεωμένοι να τα δημοσιεύσουν είτε μέσω του «Χρυσού Δρόμου» (Gold Open Access) πληρώνοντας ένα ποσό για την επεξεργασία του άρθρου τους (Article Processing Charges, APC), είτε μέσω του «Πράσινου Δρόμου» (Green Open Access) δημοσιεύοντας το σε κάποιο περιοδικό διατηρώντας όμως το δικαίωμα αυτοαρχειοθέτησης σε κάποιο αποθετήριο. Στην περίπτωση που κάποιος επιλέξει τον «Χρυσό Δρόμο», θα έχει δικαίωμα χρηματοδότησης από το «FP7 post-grant Gold Open Access Pilot».

Το Πανεπιστήμιο Πατρών, με πρωτοβουλία της Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης, εντάχθηκε στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, δίνοντας δυνατότητα στους ερευνητές του να επωφεληθούν αυτής της χρηματοδότησης. Το πρόγραμμα έχει λήξει από τον Φεβρουάριο του 2018 και δεν δέχεται νέα αιτήματα. Εάν υπάρχουν αιτήματα αλλαγών σε υπάρχουσες υποβολές, τότε μπορείτε να επικοινωνείτε με τη διεύθυνση postgrantpilotinfo@openaire.eu.

Στο Πανεπιστήμιο Πατρών αντιστοιχούν έξι αιτήματα, συνολικού κόστους 11.397 € και είναι ένας από τους φορείς με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στο πρόγραμμα μαζί με το ΙΤΕ. Ένα από τα αιτήματα αυτά αφορούσε κεφάλαιο βιβλίου, ενώ τα υπόλοιπα πέντε αφορούσαν άρθρα περιοδικών. Περισσότερα μπορείτε να βρείτε στη σχετική ανακοίνωση.

Λοιπές πληροφορίες

Μπορείτε να ενημερωθείτε για το ιστορικό της Ανοικτής Πρόσβασης στην σχετική ιστοσελίδα.