Συμμετοχή στη δεύτερη φάση του προγράμματος Ανοικτής Πρόσβασης SCOAP3

Θα θέλαμε υπενθυμίσουμε στα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας τη δυνατότητα δημοσίευσης επιστημονικών άρθρων Ανοικτής Πρόσβασης στο θεματικό πεδίο της φυσικής υψηλών ενεργειών (high-energy physics) μέσα από το πρόγραμμα SCOAP3 (Sponsoring Consortium for Open Access Publishing in Particle Physics). Το SCOAP3 είναι η κοινοπραξία που υποστηρίζει τη δημοσίευση άρθρων σε επιστημονικά περιοδικά με το καθεστώς της Ανοικτής Πρόσβασης (Gold Open Access) και στην οποία συμμετέχει ο  Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών (ΣΕΑΒ), ο οποίος καλύπτει το σχετικό κόστος δημοσίευσης.

Διαδικασία

Ο ερευνητής που επιθυμεί να δημοσιεύσει ένα άρθρο σε κάποιο από τα περιοδικά που συμμετέχουν στο πρόγραμμα θα ακολουθήσει τη γνωστή διαδικασία  υποβολής άρθρου που προβλέπει κάθε περιοδικό χωρίς όμως κάποια δική του χρέωση. Ταυτόχρονα διατηρεί τα πνευματικά δικαιώματά του (copyright), γεγονός που επιτρέπει  να το καταθέσει και σε άλλα σημεία, π.χ. στο Ιδρυματικό Αποθετηρίο (κάτι που η Βιβλιοθήκη ενθαρρύνει για να υπάρχει η σχετική καταγραφή και στις δικές μας υποδομές). Όταν η εργασία του περάσει τα στάδια ομότιμης κρίσης και εγκριθεί η δημοσιευσή του, θα κληθεί να υπογράψει το σχετικό συμφωνητικό, το οποίο θα είναι ελαφρώς διαφοροποιημένο, γιατί πρόκειται για δημοσίευση Ανοικτής Πρόσβασης. Ο κατάλογος με τα επιλέξιμα περιοδικά είναι:

  1. Acta Physica Polonica B (APPB)
  2. Advances in High Energy Physics (AHEP)
  3. Chinese Physics C (CPC)
  4. European Physical Journal C, The (EPJC)
  5. Journal of High Energy Physics, The (JHEP)
  6. Nuclear Physics B (NPB)
  7. Physics Letters B (PLB)
  8. Physical Review C (PRC)
  9. Physical Review D (PRD)
  10. Physical Review Letters (PRL)
  11. Progress of Theoretical and Experimental Physics (PTEP)

Για το SCOAP3

Όπως αναφέρθηκε, το SCOAP3 είναι η κοινοπραξία που υποστηρίζει τη δημοσίευση άρθρων σε επιστημονικά περιοδικά με το καθεστώς της Ανοικτής Πρόσβασης (Gold Open Access). Κάθε χώρα/μέλος συμμετέχει στον προϋπολογισμό του SCOAP3 με ένα ποσό που έχει προκύψει από κατάλληλο αλγόριθμο, ο οποίος είχε αναπτυχθεί στο ερευνητικό στάδιο του έργου και ο οποίος λαμβάνει υπόψη του τον αριθμό των ερευνητικών δημοσιεύσεων κάθε χώρας/μέλους στο πεδίο High-Energy Physics. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα τη διετία 2014-2015 αντιπροσώπευσε το 0.7% της εκδοτικής παραγωγής στο συγκεκριμένο πεδίο και βάσει αυτού του ποσοστού υπολογίζεται πλέον η συμμετοχή της χώρας για την επόμενη τριετία.

Το κόστος συμμετοχής της χώρας για την πρώτη τριετία, δηλαδή 2014-2016, είχε διαμορφωθεί στα 38.500€ κατά έτος και καλύφθηκε από τον Σύνδεσμο Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών (Σ.Ε.Α.Β). Ο ΣΕΑΒ καλύπτει τη συνδρομή της χώρας και κατά την τριετία 2017-2019.

Οι δημοσιεύσεις που έχουν γίνει από Έλληνες ερευνητές από το 2014 μέχρι σήμερα ανέρχονται στις 1036 και μπορούν να βρεθουν συγκεντρωμένες στο αποθετήριο του SCOAP3. Το πρόγραμμα SCOAP3 δίνει μια ευκαιρία στους ερευνητές του Πανεπιστημίου μας να δημοσιεύσουν με ανοικτό τρόπο δίχως να επιβαρυνθούν οικονομικά και να αυξήσουν τις εργασίες του Πανεπιστημίου Πατρών που τώρα ανέρχονται σε 54, βλ. σχετικό κατάλογο στο αποθετήριο του SCOAP3.

Πρόγραμμα δημοσιεύσης ανοικτής πρόσβασης στο Open Library for Humanities

Σας υπενθυμίζουμε ότι το Πανεπιστήμιο Πατρών συμμετέχει ως μέλος στην πρωτοβουλία του Open Library of Humanities (OLH), η οποία αφορά μια μεγάλη πλατφόρμα περιοδικών ανοικτής πρόσβασης διεπιστημονικού χαρακτήρα. Βασική παράμετρος της πλατφόρμας είναι ότι δεν επιβάλλονται χρεώσεις για τη δημοσίευση και άρα τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας του Πανεπιστημίου μπορούν να δημοσιεύσουν σε κάποιο από τα περιοδικά χωρίς κόστος. Οι τίτλοι των περιοδικών που εκδίδονται από το Open Library for Humanities είναι:

  • Digital medievalist
  • Architectural Histories
  • Glossa: Journal of General Linguistics
  • Journal of British and Irish Innovative Poetry
  • Laboratory Phonology
  • Orbit: A Journal of American Literature
  • 19: Interdisciplinary Studies in the Long Nineteenth Century
  • ASIANetwork Exchange
  • C21 Literature: Journal of 21st-Century Writings
  • Comics Grid
  • Digital Studies
  • Journal of Embodied Research
  • Journal of Portuguese Linguistics
  • Le foucaldien
  • Marvell Studies
  • Open Library of Humanities
  • Pynchon Notes
  • Studies in the Maternal
  • Theoretical Roman Archaeology Journal

Περισσότερες πληροφορίες για τα περιοδικά του OHL, τα οποία μπορεί να ενδιαφέρουν ερευνητές των Τμημάτων Φιλολογίας, Φιλοσοφίας, Θεατρικών Σπουδών, Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών, κ.α., μπορείτε να βρείτε στη διεύθυνση https://www.openlibhums.org/journals/.

Webminar της Clarivate Analytics για τα άρθρα Ανοικτής Πρόσβασης

Η ΒΚΠ θα ήθελε να σας ενημερώσει ότι ο εκδοτικός οίκος Clarivate Analytics θα παράσχει δωρέαν webinar στα ελληνικά για άρθρα Ανοικτής Πρόσβασης. Στα πλαίσια του webinar οι ειδικοί της Clarivate Analytics θα επιδείξουν τα διαθέσιμα εργαλεία που επιτρέπουν την ανακάλυψη και ανάλυση του υλικού ανοικτής πρόσβασης, καθώς η Clarivate Analytics έχει δεσμευτεί να επεκτείνει το περιεχόμενό της σε νόμιμα διαθέσιμο υλικό Ανοιχτής Πρόσβασης. Επίσης, θα ενημερωθείτε για το πώς μπορείτε να αποκτήσετε πρόσβαση σε περιεχόμενο πλήρους κειμένου πέραν του περιεχομένου στο οποίο έχει συνδρομή το Πανεπιστήμιο Πατρών και πώς να συγκρίνετε περιοδικά Ανοιχτής Πρόσβασης στον τομέα της έρευνας και να λαμβάνετε τεκμηριωμένες αποφάσεις για το πού να δημοσιεύσετε ένα άρθρο Ανοικτής Πρόσβασης. Τέλος, θα μπορέσετε να παρακολουθήσετε και να αναλύσετε το τοπίο Ανοικτής Πρόσβασης των ιδρυμάτων, χωρών και περιοδικών με βιβλιομετρικους δείκτες και αναλυσεις.

Το webinar θα πραγματοποιηθεί στις 15 Δεκεμβρίου, ημέρα Παρασκευή, στις 12 π.μ. και η εγγραφή μπορεί να γίνει στην σχετική σελίδα.

Έρευνα του SpringerNature για την Ανοικτή Πρόσβαση στις επιστημονικές μονογραφίες

Ο εκδοτικός οίκος SpringerNature, που δημιουργήθηκε το 2015, έχει δημοσιεύσει μέχρι σήμερα περισσότερα από 400 βιβλία και κεφάλαια ανοικτής πρόσβασης. Πραγματοποίησε μια έρευνα όσον αφορά τη συγκριτική ανάλυση δεδομένων χρήσης για βιβλία ΑΠ και βιβλία μη ΑΠ. Η έρευνα, η οποία είναι διαθέσιμη από τη σχετική ιστοσελίδα, περιλαμβάνει (α) μια ποσοτική ανάλυση της χρήσης των βιβλίων, όπως αναφορές (citations), μεταφορτώσεις/λήψεις (downloads) κεφαλαίων και ηλεκτρονικές μνείες (online mentions) και (β) συνεντεύξεις με συγγραφείς βιβλίων ΑΠ και χρηματοδότες/χορηγούς (funders). Ο υπολογισμός των δεδομένων χρήσης αφορά τα πρώτα τέσσερα χρόνια ζωής του βιβλίου. Ως ένα πρώτο και γενικό συμπέρασμα, προκύπτει ότι τα βιβλία ΑΠ έχουν καλύτερους δείκτες χρήσης σε σχέση με τα βιβλία μη ΑΠ. Αναλυτικότερα:

  1. Αναφορές: Κατά μέσο όρο είναι 50% περισσότερες στα βιβλία ΑΠ σε σχέση με τα μη ΑΠ στη διάρκεια των τεσσάρων πρώτων ετών.
  2. Μεταφορτώσεις/λήψεις: Κατά μέσο όρο είναι επτά φορές περισσότερες σε σχέση με τα μη ΑΠ κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους δημοσίευσης. Οι μεταφορτώσεις αφορούν κυρίως σε κεφάλαια και όχι σε ολόκληρο το βιβλίο.
  3. Ηλεκτρονικές μνείες: Κατά μέσο όρο λαμβάνουν 10 φορές περισσότερες μνείες σε σχέση με τα μη ΑΠ σε περίοδο τριών ετών.

Οι παραπάνω διαφορές στις μετρήσεις δεν αποδίδονται σε διαφορετική προσέγγιση και πρακτικές προώθησης των βιβλίων ΑΠ σε σχέση με τα μη ΑΠ, αφού ο εκδότης διαβεβαιώνει ότι ακολούθησε την ίδια πολιτική. Επίσης, τα δεδομένα προέρχονται αποκλειστικά από την πλατφόρμα SpringerLink.

Όσον αφορά τους συγγραφείς και χρηματοδότες βιβλίων ΑΠ προκύπτει ότι η ορατότητα (visibility) και η ευρεία διάχυση της έρευνας είναι τα πιο συνηθισμένα κίνητρα για την έκδοση και χρηματοδότηση βιβλίων ΑΠ. Και οι δύο ομάδες παραδέχονται ότι δεν γνωρίζουν αρκετά σχετικά με τις συνέπειες έκδοσης βιβλίων ΑΠ και πώς υπολογίζεται αυτή η απήχηση. Σε κάθε περίπτωση στην έρευνα προτείνεται η περαιτέρω συζήτηση και μελέτη, καθώς και η ανάλυση στοιχείων μεγαλύτερης χρονικής περιόδου ώστε να παρατηρηθεί και να υπολογιστεί καλύτερα η επίδραση της ανοικτής πρόσβασης.

Περαιτέρω σημειώσεις και παρατηρήσεις που καταγράφηκαν στην έρευνα:

  • Από τους 10 τίτλους βιβλίων που έχουν μεταφορτωθεί περισσότερο (toptendownloaded) στην πλατφόρμα SpringerLink , τα επτά είναι ΑΠ.
  • Δεν φαίνεται να υπάρχει μεγάλη απόκλιση στα ποσοστά μεταφορτώσεων ανά θεματική κατηγορία. Ωστόσο στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία και την ιατρική παρατηρείται μεγαλύτερο ποσοστό μεταφορτώσεων σε βιβλία ΑΠ σε σχέση με τα αντίστοιχα μη ΑΠ.
  • Δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση μεταξύ των μεταφορτώσεων και των αναφορών, καθώς επιβεβαιώθηκε η υπάρχουσα τάση. Δηλαδή, τα βιβλία μεταφορτώνονται περισσότερο μέσα στο πρώτο έτος δημοσίευσης, αλλά οι αναφορές καθυστερούν, καθώς δημιουργούνται με την πάροδο του χρόνου με αποτέλεσμα τα παλιότερα βιβλία να έχουν περισσότερες αναφορές.
  • Οι συγγραφείς και οι χρηματοδότες -εκτός από την αυξημένη ορατότητα και την ευρεία διάχυση της έρευνας που είναι τα πιο συνηθισμένα κίνητρα για έκδοση σε καθεστώς ΑΠ- επικαλούνται ηθικούς λόγους τονίζοντας ότι η δημόσια χρηματοδοτούμενη έρευνα θα πρέπει να είναι διαθέσιμη σε όλους και να υπάρχει ίση πρόσβαση στη γνώση. Εντούτοις, διατηρούν επιφυλάξεις όσον αφορά την πραγματική απήχηση της ΑΠ και δεν είναι σίγουροι για τον τρόπο υπολογισμού της. Ενώ παραδέχονται την αύξηση της διάχυσης και τον υψηλότερο αριθμό μεταφορτώσεων, διστάζουν να αποδώσουν αυτά τα μεγέθη μόνο στην ΑΠ επικαλούμενοι και άλλους παράγοντες, όπως τη φήμη του συγγραφέα κ.α. Κάποιοι, μάλιστα, αμφισβητούν την αξία της ΑΠ συνολικά.
  • Σχεδόν όλοι οι συγγραφείς και χρηματοδότες τόνισαν τη σημασία που είχε για τους ίδιους η εμπειρία της δημοσίευσης ενός βιβλίου ΑΠ. Και οι δύο ομάδες είναι πεπεισμένες ότι η ΑΠ είναι το μέλλον της εκδοτικής και υποστηρίζουν την αρχή της διάχυσης της γνώσης καθιστώντας την ελεύθερα διαθέσιμη, ειδικά για τις περιοχές με χαμηλά εισοδήματα.
  • Οι χρηματοδότες ανησυχούν για το υψηλό κόστος δημοσίευσης σε καθεστώς ανοικτής πρόσβασης και θα ήθελαν να εξετάσουν περισσότερα εναλλακτικά μοντέλα που θα στηρίζουν την έκδοση βιβλίων ΑΠ.
  • Τα ευρήματα υποδεικνύουν μια θετική συσχέτιση μεταξύ της ανοικτής πρόσβασης και των διάφορων δεδομένων μέτρησης των βιβλίων (bookmetrics), όμως, δεν δημιουργείται μια σχέση αιτιότητας μεταξύ της ανοικτής πρόσβασης και των αναφορών, μεταφορτώσεων και μνειών. Γι’ αυτό απαιτείται περαιτέρω ανάλυση και μελέτη.
  • Διαπιστώθηκε η ανάγκη για τους εκδότες να επικοινωνούν καλύτερα τα αποτελέσματα και την απήχηση της ανοικτής πρόσβασης για τα αντίστοιχα βιβλία τους.

Στοιχεία που χρήζουν περαιτέρω μελέτης και έρευνας:

  • Μεμονωμένη ανάλυση δεδομένων για βιβλία ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών καθώς η χρήση αυτών των βιβλίων κορυφώνεται μεταξύ των 5 – 10 ετών από τη δημοσίευσή τους.
  • Εκτίμηση και αποτίμηση σχέσης αιτιότητας μεταξύ ΑΠ και επίδοσης βιβλίου.
  • Επέκταση έρευνας και σε άλλες πλατφόρμες εκτός της SpringerLink, σε αναφορές και μνείες ανά θεματική κατηγορία, σε κεφάλαια ΑΠ από υβριδικά βιβλία κ.α.
  • Οι εκδότες να εξετάσουν πώς μπορούν να στηρίζουν τους συγγραφείς πέραν της έκδοσης, τι υπηρεσίες μπορούν να προσφέρουν για να αυξηθεί η δυναμική των βιβλίων και πώς θα μπορούν να ενημερώνουν τους συγγραφείς για την επίδοση των βιβλίων ΑΠ.

Εβδομάδα Ανοικτής Πρόσβασης 2017 – από τη θεωρία στην πράξη

Η τρέχουσα Διεθνής Εβδομάδα Ανοικτής Πρόσβασης 2017 (23-29 Οκτωβρίου 2017) μας προσφέρει μια εξαιρετική ευκαιρία για να σας υπενθυμίσουμε τις έμπρακτες κινήσεις του Πανεπιστημίου Πατρών στον τομέα της Aνοικτής Πρόσβασης.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ

Λειτουργούμε το ιδρυματικο αποθετηριο «Νημερτής«. Η «Νημερτής» διαθέτει ελεύθερα το περιεχόμενο των τεκμηρίων της, κυρίως διπλωματικών εργασιών και διδακτορικών διατριβών, αλλά μπορεί να διαθέσει ανοικτά τις εργασίες, τα pre-prints και τις τεχνικές αναφορές σας. Σύμφωνα με πρόσφατες μετρήσεις, κατατάσσεται ως το πρώτο μεταξύ των ελληνικών ιδρυματικών αποθετηρίων και συμβάλλει στην εξωστρέφεια της έρευνας του Πανεπιστημίου Πατρών. Συμμετέχουμε στις κύριες ευρωπαϊκές υποδομές, όπως το OpenAIRE, το DRIVER και το DART. Για τους χρήστες του twitter παρέχονται ενημερώσεις μέσω του http://www.twitter.com/nemertesupatras.

Προκειμένου να εξυπηρετήσουμε τις εκδοτικές ανάγκες της ακαδημαϊκής κοινότητας για ανοικτές δημοσίευσεις, εχουμε αναπτύξει την «Πασιθέη«, μία πλατφόρμα πλήρους ηλεκτρονικής έκδοσης επιστημονικών περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης. Αυτή τη στιγμή στην «Πασιθέη» βρίσκονται 12 περιοδικά, πολλά εκ των οποίων έχουν τακτική και συχνή δημοσίευση, χάρη στο έργο των ακαδημαϊκών του Ιδρύματός μας. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα http://www.lis.upatras.gr/pasithee/.

ΣΤΗΡΙΖΟΥΜΕ

Στηριζουμε τη δημοσίευση σε περιοδικά ανοικτής πρόσβασης μέσω οικονομικων ενισχύσεων ή μέσω της εξασφάλισεης εκπτώσεων στο κόστος δημοσίευσης (APC’s).

  • Στηρίζουμε τη δημοσίευση στα περιοδικά ανοικτής πρόσβασης του εκδοτικού οίκου BioMed Central-Springer. Σε αυτά εξασφαλίζουμε έκπτωση 15% στο κόστος δημοσίευσης και από το υπόλοιπο ποσό το 50% καλύπτεται από το Ίδρυμα μας. Η δράση υποστηρίζεται οικονομικά από τον ΕΛΚΕ του Πανεπιστημίου μας.
  • Συμμετέχουμε στην πλατφόρμα Open Libraries of Humanities (OLH), για τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, στην οποία δημοσιεύονται περιοδικά και βιβλία ανοικτής πρόσβασης χωρίς κόστος δημοσίευσης για τους ερευνητές.
  • Είμαστε μέλος του προγράμματος Ανοικτής Πρόσβασης του εκδοτικού οίκου MDPI, παρέχοντας τη δυνατότητα στους ερευνητές μας να δημοσιεύουν άρθρα στα περιοδικά ανοικτής πρόσβασης του MDPI με έκπτωση 10% στο κόστος δημοσίευσης.
  • Μέσω της συμμετοχής μας στον Συνδεσμο Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών και τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα SCOAP3, την τριετία 2014-2016 στηρίξαμε πάνω από 50 εργασίες σε περιοδικά του πεδίου της φυσικής υψηλής ενέργειας.

ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΥΜΕ

Έχουμε συντάξει λεπτομερείς οδηγούς για την Ανοικτή Πρόσβαση και τις διάφορες μορφές που κατά καιρούς προσλαμβάνει. Ένας αναλυτικός οδηγός είναι διαθέσιμος στην ιστοσελίδα http://www.lis.upatras.gr/openaccess-upatras/. Το εισαγωγικό βίντεο «Ανοικτή επιστήμη και Ανοικτή πρόσβαση: προκλήσεις και ευκαιρίες για την επιστημονική κοινότητα» από τον κ. Παναγιώτη Γεωργίου για την Ανοικτή Πρόσβαση και τη συνδεσή της με την Ανοικτή Επιστήμη είναι επίσης πολύ κατατοπιστικό.

Παράλληλα, με αφορμή τις διάφορες προσκλήσεις έργων και τις σχετικές υποχρεώσεις ή ευκαιρίες δημοσίευσης, επεξηγουμε τους τρόπους που ακαδημαϊκοί του Ιδρύματος μας μπορούν να δημοσιεύουν σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης.

  • Horizon 2020: Η Ανοικτή Πρόσβαση αποτελεί βασική αρχή του ερευνητικού προγράμματος Horizon 2020.
  • Open Access Pilot στο FP7: Σύμφωνα με την πρωτοβουλία αυτή, θα πρέπει να εξασφαλίζεται εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος Ανοικτή Πρόσβαση σε άρθρα που δημοσιεύονται σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά ως αποτέλεσμα ερευνητικών έργων -σε επτά (7) επιστημονικά πεδία- που χρηματοδοτούνται από το FP7.
  • EC/OpenAIRE FP7 post-grant Gold Open Access: Η πρωτοβουλία αυτή έχει στόχο την εφαρμογή των απαιτούμενων μέτρων στο ευρωπαϊκό ερευνητικό τοπίο που θα επιτρέψουν την υποστήριξη δημοσιεύσεων Ανοικτής Πρόσβασης σε ακαδημαϊκά περιοδικά ομότιμης κρίσης.

Δικτυωνόμαστε για να μπορούμε να συνδιαμορφώνουμε τις εξελίξεις στον τομέα της Ανοικτής Πρόσβασης. Υποστηρίζουμε τις πέντε αρχές του LIBER, της Ένωσης Ευρωπαϊκών Ερευνητικών Βιβλιοθηκών, για τις διαπραγματεύσεις με τους εκδότες και για μία ορθολογική μετάβαση στην Ανοικτή Πρόσβαση.