Αναφορά εργαστηρίου «Γεφυρώνοντας την απόσταση μεταξύ Πολιτών και Επιστημόνων»

Στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ της Βιβλιοθήκης & Κέντρου Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών και του TEDxPatras 2023 πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 7 Δεκεμβρίου 2023 το εργαστήριο «Γεφυρώνοντας την απόσταση μεταξύ Πολιτών και Επιστημόνων», από την Anne Kathrine Overgaard και τον Thomas Kaarsted, μέλη  του Πανεπιστημίου της Νότιας  Δανίας και  συν-ιδρυτών του Κέντρου Γνώσης για την Επιστήμη των Πολιτών.

Το εργαστήριο ήταν χωρισμένο σε δύο μέρη: στο πρώτο μέρος, το οποίο διήρκησε μια ώρα, συμμετείχαν μόνο βιβλιοθηκονόμοι, οι οποίοι μυήθηκαν στις βασικές αρχές της  Επιστήμης των Πολιτών και στο υπόβαθρό της. Συζητήθηκε επίσης ο ρόλος των βιβλιοθηκών και των ίδιων των βιβλιοθηκονόμων, καθώς και οι πρακτικές που ακολουθούνται από το (πρωτοπόρο) Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας, για την προώθηση και την εξέλιξη της ΕτΠ. 

Φωτογραφία που δείχνει τους ομιλητές του εργαστηρίου με το κοινό

Στο δεύτερο  μέρος του εργαστηρίου, το οποίο διήρκησε δύο ώρες, συμμετείχαν ερευνητές/ριες, μέλη της κοινωνίας των πολιτών και βιβλιοθηκονόμοι. Σε αυτή την παρουσίαση, οι δύο ομιλητές ενημέρωσαν λεπτομερώς για παρελθόντα και τρέχοντα έργα ΕτΠ και για τον τρόπο που μπορεί να εμπλακει΄ κάποιος, ανάλογα με την ιδιότητά του. Μέσω των παραδειγμάτων τους, ανέδειξαν τις προκλήσεις που ανακύπτουν, όπως για παράδειγμα την αξιοπιστία των δεδομένων που συλλέγουν οι πολίτες, τον σχεδιασμό της έρευνας και την ανάγκη εύρεσης κινήτρων για τη συμμετοχή των πολιτών. 

Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες/ουσες χωρίστηκαν σε μικτές ομάδες και εργάστηκαν ομαδικά πάνω σε έναν στόχο. Από την κάθε ομάδα ζητήθηκε να αναπτύξει ένα έργο ΕτΠ, σύμφωνα με τις αρχές που είχαν ήδη παρουσιαστεί κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου και παράγοντας τις δικές τους ιδέες και προτάσεις. Η άσκηση κίνησε το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων και γέννησε γόνιμα αποτελέσματα.

Σύνενφο λέξεων με τα ενδιαφέροντα των συμμετεχόντων του σεμιναρίου

Η συμμετοχή ήταν ευρεία και υπήρξε εκπροσώπηση από ένα ευρύ φάσμα επιστημών και ενδιαφερόντων, όπως φαίνεται και στο word cloud με τα ενδιαφέροντα του/ης καθενός/μιας. Σημαντικό είναι ότι συμμετείχαν ερευνητές και ερευνήτριες με ποικίλα επίπεδα εμπειρίας με έργα ΕτΠ, αλλά και αρκετοί νέοι κι νέες. Όλοι/ες συμμετείχαν ενεργά και εξέφρασαν την ικανοποίησή τους από τις προοπτικές που ανοίγει η ΕτΠ σε μια σειρά από ερευνητικά θέματα.

“H Επιστήμη των Πολιτών Άνω Κάτω” στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Στο πλαίσιο των δράσεων της προώθησης της Επιστήμης των Πολιτών η ομάδα της Βιβλιοθήκης και Κέντρο Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών πραγματοποίησε μια παρουσίαση και ένα εργαστήριο στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης 2023.

Η παρουσίαση «Επιστήμη των Πολιτών και Βιβλιοθήκες: καλές πρακτικές συνεργασίας» έλαβε χώρα την Παρασκευή 5 Μαΐου στο συνεδριακό κέντρο Ν. Γερμανός της διεθνούς έκθεσης Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο της ημερίδας «Οι βιβλιοθήκες άνω κάτω» που διοργανώθηκε από το Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας, Αρχειονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος (ΔΙΠΑΕ), σε συνεργασία με την Ένωση Ελλήνων Βιβλιοθηκονόμων και Επιστημόνων Πληροφόρησης (ΕΕΒΕΠ) και το ΠΕΤ Βορείου Ελλάδος. Την ημερίδα παρακολούθησαν βιβλιοθηκονόμοι τόσο δια ζώσης όσο και απομακρυσμένα, μέσω livestreaming.

Εικόνες από τη διοργάνωση των εκδηλώσεων μας στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης

Αργότερα την ίδια ημέρα, η ομάδα μας πραγματοποίησε το εργαστήριο «Επιστήμη των Πολιτών και η σημασία της διάδοσης της». Σε αυτό το εργαστήρι συμμετείχαν 48 φοιτητές από το το Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας, Αρχειονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης του ΔΙΠΑΕ. Ο στόχος του εργαστηρίου ήταν να κάνει μια εισαγωγή στην Επιστήμη των Πολιτών στους φοιτητές, μελλοντικούς επαγγελματίες, στοχεύοντας στην ανάδειξη καλών πρακτικών και ελπίζοντας ότι θα δημιουργήσει αρκετό ενδιαφέρον και δραστηριοποίηση για τη βιώσιμη παρουσία της. Η ομάδα μας εξήγησε τον ρόλο των βιβλιοθηκών στην Επιστήμη των Πολιτών και τις πιθανότητες που εκτυλίσσονται μετά τη δημιουργία συνεργασιών μεταξύ των ενδιαφερόμενων.

Οι παρευρισκόμενοι χωρίστηκαν σε ομάδες των έξι ατόμων και στην συνέχεια σε υπο-ομάδες που αντιπροσώπευαν, είτε ακαδημαϊκούς βιβλιοθηκονόμους, είτε βιβλιοθηκονόμους από τις δημόσιες βιβλιοθήκες. Δόθηκαν φύλλα εργασίας προκειμένου να συνδεθούν οι δραστηριότητες της κάθε ομάδας με έναν από τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης. Πολλές από τις απαντήσεις αναφέρθηκαν στα προβλήματα πόρων, κυρίως στις χρηματοδοτήσεις και στην απασχόληση του προσωπικού για τις δραστηριότητες της Επιστήμης των Πολιτών. Μια κοινή πρόταση από πολλούς συμμετέχοντες ήταν να προσφέρουν ο ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες εθελοντικό προσωπικό προς τις δημόσιες βιβλιοθήκες, προκειμένου να βοηθήσουν στις δραστηριότητες της Επιστήμης των Πολιτών, και οικονομική υποστήριξη για την οργάνωση εκδηλώσεων και προωθητικού υλικού.

Τόσο η παρουσίαση όσο και το εργαστήριο έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος CeOS_SE (Erasmus+).

Αναφορά εργαστήριου “Η προστασία των προσωπικών δεδομένων των πολιτών”

Η Επιστήμη των Πολιτών (Citizen Science, ΕτΠ) είναι από τους κύριους πυλώνες ενός νέου ανοικτού παραδείγματος επιστήμης, όπου οι πολίτες, άτομα δίχως απαραίτητα να διαθέτουν επίσημη επαγγελματική ενασχόληση με τις επιστημονικές διεργασίες, συμμετέχουν σε διάφορα στάδια αυτής. Η ΕτΠ πέραν του γεγονότος ότι καθιστά τους πολίτες κοινωνούς με ενεργή συμμετοχή σε φάσεις συγκέντρωσης, καταγραφής, ανάλυσης, σχολιασμού δεδομένων, τους βοηθά επίσης να αντιλαμβάνονται με έγκυρο τρόπο την βαρύτητα της έρευνας και την αξία της επιστήμης για την πρόοδο και την ευημερία.

Στο πλαίσιο δράσεων για την προώθηση της ΕτΠ, η Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών σε συνεργασία με την ερευνητική ομάδα του έργου CSI-COP, και την συμμετοχή της EESTEC LC Patras διοργάνωσαν στις 25 Νοεμβρίου 2022 το εργαστήριο “Η προστασία των προσωπικών δεδομένων των πολιτών”. Στόχος του εργαστηρίου ήταν να ενημερωθούν οι συμμετέχοντες σχετικά με το ανθρώπινο δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και να γίνουν, εφόσον το επιθυμούν, μέλη της ερευνητικής ομάδας.

Οι συμμετέχοντες στο εργαστήριο

Η έρευνα την οποία κλήθηκαν να διεξάγουν οι φοιτητές της EESTEC LC Patras αφορούσε στη συμμόρφωση των ιστοσελίδων και των εφαρμογών με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων. Η συμβολή των εθελοντών πολιτών επιστημόνων είναι καίριας σημασίας καθώς έτσι μπορεί να γίνει συλλογή μεγάλου όγκου πληροφορίας σε μικρό χρόνο με ταυτόχρονη ευαισθητοποίηση των ανθρώπων. Οι πληροφορίες που μας ζητούν οι διάφοροι ιστότοποι χαρακτηρίζονται ως προσωπικά δεδομένα, τα οποία δεν είμαστε υποχρεωμένοι να μοιραζόμαστε. Οι χρήστες μπορούν να συνδράμουν στον σχεδιασμό ενός ασφαλέστερου διαδικτύου με την καταγραφή των δεδομένων που τους ζητούνται, ώστε οι ερευνητές να μπορούν να εξάγουν χρήσιμη πληροφορία για τη συμμόρφωση με τον ΓΚΠΔ. Ταυτόχρονα, οι συμμετέχοντες απέκτησαν γνώσεις για τη δική τους ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο και την κατοχύρωση των δικών τους δικαιωμάτων.

Το εργαστήριο έγινε στο πλαίσιο των έργων CSΙ-COP (Horizon Europe) και CeOS_SE (Erasmus+) και το παρακολούθησαν βιβλιοθηκονόμοι για να καταρτιστούν μέσω της δια βίου συμμετοχής στις τυπικές εργασίες της ΕτΠ.

Αναφορά εργασιών για την Επιστήμη των Πολιτών

Κατά τη διάρκεια του 28ου Πανελλήνιου Συνέδριου Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών, του οποίου το θέμα ήταν «Πράσινες και Βιώσιμες Ακαδημαϊκές Βιβλιοθήκες στη μετά-Covid εποχή», δόθηκε η ευκαιρία στο προσωπικό της ΒΚΠ να πραγματοποιήσει ένα εργαστήριο και να παρουσιάσει μια εργασία σχετικά με την Επιστήμη των Πολιτών. Συγκεκριμένα, το θέμα του εργαστηρίου ήταν «Η Επιστήμη των Πολιτών και ο ρόλος των Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών», ενώ το θέμα της εργασίας ήταν «Η βιβλιοθήκη ως κόμβος τεχνογνωσίας και παροχής υπηρεσιών για την Επιστήμη των Πολιτών».

Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου, οι 20 συμμετέχοντες/βιβλιοθηκονόμοι εισήχθησαν στον κόσμο της Επιστήμης των Πολιτών, πως ταιριάζει στις ερευνητικές βιβλιοθήκες, και πληροφορήθηκαν πως μπορούν να επωφεληθούν από την είσοδο της στην λειτουργία τους. Παρουσιάστηκαν παραδείγματα της Επιστήμης των Πολιτών τόσο εντός των βιβλιοθηκών, προκειμένου να φανεί πως μπορεί μια βιβλιοθήκη να αποτελέσει ακόμη πιο κομβικό κομμάτι της κοινότητάς της, όσο και εκτός αυτών. Συμμετείχαν σε ασκήσεις, με στόχο να εξοικειωθούν με τα προγράμματα Επιστήμης των Πολιτών και με το ποιοι μπορούν να συμμετάσχουν σε αυτά.
Φωτογραφίες από την παρουσία της ΒΚΠ στο 28ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών17 βιβλιοθηκονόμοι από ακαδημαϊκές και δημόσιες/δημοτικές βιβλιοθήκες και τρεις φοιτητές συμμετείχαν στο εργαστήριο. Πριν την έναρξη του εργαστηρίου οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο και οι 12 από τους 20 δεν είχαν συμμετάσχει ξανά σε κάποιο πρόγραμμα Ανοικτής Επιστήμης/Επιστήμης των Πολιτών, με τους οκτώ από τους 20 να έχουν κάποια προηγουμένη εμπειρία σε αυτά. Η γνώση τους πάνω στο θέμα της Ανοικτής Επιστήμης χωρίστηκε σε: έξι άτομα περιορισμένη, επτά άτομα βασική, έξι άτομα καλή και ένα άτομο προχωρημένη. Όσον αφορά την Επιστήμη των Πολιτών οκτώ άτομα είχαν περιορισμένη γνώση, εννιά άτομα βασική και ένα προχωρημένη.

Οι συμμετέχοντες ήταν αρκετά ενεργοί κατά την διάρκεια του εργαστηρίου και συμμετείχαν στην συζήτηση θέλοντας και αυτοί να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν ένα πρόγραμμα Επιστήμης των Πολιτών και να οικοδομήσουν ένα δίκτυο συνεργασιών. Πραγματοποιήθηκε επίσης μια ενημερωτική εισαγωγή στο πρόγραμμα Erasmus+ “Citizen-enhanced Open Science in Southeastern Europe Higher Education knowledge hubs” που συμμετέχει η Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης του Πανεπιστήμιου Πατρών, προκειμένου να ενημερωθούν για την προσπάθεια που γίνεται για να γίνει γνωστή η Επιστήμη των Πολιτών στην χώρα μας.

Μετά την λήξη του εργαστηρίου οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν και ένα ερωτηματολόγιο αξιολόγησης όπου έξι άτομα το βρήκαν χρήσιμο και 14 άτομα εξαιρετικά χρήσιμο. Σε ερώτηση αν αυξήθηκε η γνώση τους πάνω στο θέμα , ένα άτομο απάντησε όχι ιδιαίτερα, ένα άτομο ήταν ουδέτερο και 18  άτομα απάντησαν ότι έμαθαν κάτι καινούριο. Στη συνέχεια, ένα άτομο απάντησε ότι δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις νέες γνώσεις στην δουλειά του, πέντε άτομα δεν ήξεραν αν θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και 13 άτομα απάντησαν ότι θα μπορούσαν να τις χρησιμοποιήσουν.

Η εργασία που παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια του συνεδρίου με τίτλο «Η βιβλιοθήκη ως κόμβος τεχνογνωσίας και παροχής υπηρεσιών για την Επιστήμη των Πολιτών» είχε θερμή ανταπόκριση από το κοινό και κάποιοι από τους παρευρισκόμενους συνειδητοποίησαν ότι ήδη συμμετείχαν σε προγράμματα Επιστήμης των Πολιτών, στο επίπεδο του πληθοπορισμού, και απλά δεν το είχαν αντιληφθεί.

Παρατήρηση της μερικής έκλειψης ηλίου στη Βιβλιοθήκη

Tο μεσημέρι της Τρίτης 25 Οκτωβρίου θα λάβει χώρα μερική έκλειψη ηλίου, ορατή από την περιοχή μας. Η κάλυψη του ηλιακού δίσκου από τη Σελήνη θα φτάσει το 37% επί της φαινόμενης ηλιακής διαμέτρου και η διάρκεια της έκλειψης θα είναι 2 ώρες και 11 λεπτά. Οι ακριβείς χρόνοι του φαινομένου έχουν ως εξής:

  • Έναρξη μερικής έκλειψης – είσοδος Σελήνης στον ηλιακό δίσκο: 12:35
  • Μέγιστο έκλειψης (37%): 13:40
  • Τέλος μερικής έκλειψης – έξοδος Σελήνης από τον ηλιακό δίσκο: 14:46

Σημειώνεται πως έκλειψη ηλίου δε θα είναι ορατή πάλι από την περιοχή μας μέχρι το 2027.

Η ασφαλής παρατήρηση της έκλειψης ηλίου μπορεί να γίνει αποκλειστικά με χρήση ειδικών πιστοποιημένων αστρονομικών φίλτρων. Είναι επικίνδυνη η παρατήρηση του ήλιου, πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά την έκλειψη, με οποιονδήποτε άλλο τρόπο ή ευρεσιτεχνία.

Για την ασφαλή παρατήρηση της έκλειψης, η Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης Πανεπιστημίου Πατρών διοργανώνει σε συνεργασία με την Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας “Ωρίων” δημόσια παρατήρηση με τη χρήση ηλιακών τηλεσκοπίων και ειδικών φίλτρων.

Η παρατήρηση θα λάβει χώρα στον αίθριο χώρο του 1ου ορόφου του κτηρίου της Βιβλιοθήκης και είναι ανοιχτή για όλα τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας.

Η εκδήλωση λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο δραστηριοτήτων Επιστήμης των Πολιτών του έργου “Citizen-Enhanced Open Science in Southeastern Europe Higher Education Knowledge Hubs” (Erasmus+, Key Action 2), στο οποίο συμμετέχει η ΒΚΠ.