Skip to content Skip to footer

Τεχνητή Νοημοσύνη

Σκοπός του οδηγού

Η ΒΚΠ, αναγνωρίζοντας την ανάγκη για τεκμηριωμένη, επίκαιρη, ισότιμη και στο πλαίσιο της προάσπισης της επιστήμης γνώσης, επιχειρεί να συντάξει έναν επικουρικό συνοπτικό οδηγό για την ακαδημαϊκή της κοινότητα. Ο οδηγός περιλαμβάνει διαθέσιμα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και τα χαρακτηριστικά τους, καθώς και τα αρχικά κριτήρια επιλογής που πρέπει κάποιος/α να λαμβάνει υπ’ όψη του/ης. Τα εργαλεία που αναφέρονται σε αυτή την ιστοσελίδα αποσκοπούν στην υποστήριξη της επιστημονικής έρευνας και της επιστημονικής επικοινώνησης. Αυτό σημαίνει ότι, πέρα από τα εργαλεία γενικού σκοπού, οι εφαρμογές αυτές έχουν εκπαιδευτεί από υλικό σε επιστημονικές βάσεις δεδομένων και αποθετήρια εργασιών. Οι υπηρεσίες που παρέχουν σχετίζονται με την ανεύρεση βιβλιογραφίας, την επισκόπηση ενός επιστημονικού πεδίου, τη συγγραφή κώδικα, κ.ά.

Οι εφαρμογές ΤΝ είναι υποστηρικτικά εργαλεία· παρά τις μεγάλες δυνατότητές τους, οι κίνδυνοι από τη χρήση τους είναι υπαρκτοί και θα πρέπει χρησιμοποιούνται συνεπικουρικά και με κριτικό πνεύμα. Οι “ψευδαισθήσεις” (ή “παραισθήσεις”) της ΤΝ είναι ένα ζήτημα που προκαλεί προβληματισμό, καθώς συχνά παράγει φαινομενικά σωστή πληροφορία, δηλαδή πληροφορίες που φαίνονται πειστικά αληθείς, είναι όμως “κατασκευασμένες” και λανθασμένες, εφόσον δεν βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα και στοιχεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι αναφορές που πλαισιώνουν κείμενα εργασιών που μπορεί κάποιος/α να ζητήσει. Συνεπώς, η ταχύτητα και η ευκολία παραγωγής λόγου θα πρέπει να ελέγχεται ως προς την ορθότητα και ακρίβεια της παραγόμενης γνώσης. 

Καίριας σημασίας είναι και ο τρόπος προσέγγισης των σχετικών εφαρμογών. Απαιτείται η υποβολή ουσιαστικών ερωτημάτων, με πληθώρα συμφραζόμενης πληροφορίας και η συνεχής επαλήθευση, προκειμένου να καταλήξουν σε ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Για τον λόγο αυτό, η εξοικείωση με τις εφαρμογές και με τον τρόπο αλληλεπίδρασης μαζί τους κρίνεται καίριας σημασίας. Μπορείτε να προσανατολιστείτε καλύτερα έχοντας ως αφετηρία τον οδηγό στο Substack.

Συστάσεις

Ως γενική αρχή πολλών κείμενων που αφορούν την πολιτική ορθής χρήσης (ιδρυμάτων ή επιστημονικών περιοδικών) τίθεται η ρητή δήλωση του σκοπού και του εύρους της χρήσης ενός εργαλείου ΤΝ, προκειμένου να υπάρχει διαφάνεια των αποτελεσμάτων.

Η βελτίωση του λόγου, ειδικά όταν πρόκειται για εργασία σε ξένη γλώσσα και με ιδιαίτερο ύφος, γίνεται συχνά αποδεκτή. Ομοίως γίνεται αποδεκτή η πλαισίωση μιας βασικής ιδέας με άλλες, προκειμένου να υπάρχει πληρότητα. Η πλαισίωση ενός έργου με υποστηρικτικό υλικό είναι επίσης θεμιτή, αλλά απαιτείται προσεκτικός έλεγχος της αξιοπιστίας των αποτελεσμάτων για την αποφυγή των «παραισθήσεων». Αντιθέτως, η εξ ολοκλήρου συγγραφή μιας εργασίας ή η παραγωγή γραφημάτων και λοιπόν επιστημονικών οπτικοποιήσεων δεν επιτρέπεται. Η εικονογράφηση που πλαισιώνει ένα κείμενο, όπως αυτό το γραφικό που παρήχθη από το Oreate.ai, είναι επίσης θεμιτή.

Καλό είναι να ελέγχονται οι εκάστοτε όροι χρήσης, αφού τα προαναφερόμενα είναι ενδεικτικά και αποτελούν γενικές μόνο κατευθύνσεις. Βασική αρχή παραμένει η άμεση επικοινωνία με τον/ην διδάσκοντα/ουσα, το επιστημονικό περιοδικό, το συνέδριο κ.ο.κ., ώστε να αποσαφηνίζεται η χρήση των εργαλείων. Θα πρέπει επίσης να διατηρούνται επιφυλάξεις για τη χρήση ή τον διαμοιρασμό προσωπικών δεδομένων, ενώ θα πρέπει να υπάρχει πλήρης κατανόηση των κανόνων που αφορούν την πνευματική ιδιοκτησία και σχετίζονται με το παραγόμενο έργο. Αν είστε ακαδημαϊκός ή ερευνητή/ρια, τότε θα πρέπει να λαμβάνετε υπόψην σας και τους όρους για τη χρήση ΑΙ στη συγγραφή (βλ. ενδεικτικά τους όρους της Emerald) ή στην ομότιμη κρίση (peer review, βλ. ενδεικτικά τους όρους της PLOS).

Σε κάθε περίπτωση η χρήση ΤΝ μπορεί να είναι υποστηρικτική, αλλά δεν θα πρέπει να καθίσταται το κύριο μέσο για την παραγωγή νέας γνώσης.

Εργαλεία

Όνομα

Σκοπός

Δεδομένα

Κόστος

ChatGPT Aπαντά σε ερωτήματα, βοηθά στη συγγραφή, την επιμέλεια και τη σύνοψη κειμένων, στην παραγωγή ιδεών, στη μετάφραση, στην προεπεξεργασία και ανάλυση δεδομένων και λειτουργεί υποστηρικτικά σε πολλούς τομείς της καθημερινότητας. Κατάλληλο για χρήση σε αρχικό στάδιο της έρευνας. Δημόσια δεδομένα εκπαίδευσης. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
Έμβλημα GeminiGemini Πρόκειται για προϊόν της Google και, όπως και το ChatGPT βοηθά στη διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων και την υποστήριξη της ερευνητικής διαδικασίας, στη δημιουργία κώδικα, εικόνων, ήχου και βίντεο. Κατάλληλο για χρήση σε αρχικό στάδιο της έρευνας. Δημόσια δεδομένα εκπαίδευσης. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
Microsoft Copilot Όπως και τα προηγούμενα, μέσω της αυτοματοποίησης και της ανάλυσης των δεδομένων βοηθά στη βελτιστοποίηση των ροών εργασίας και την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Επιτρέπει τον συνδυασμό με εργαλεία της Microsoft.   Δωρεάν μέσω του ιδρυματικού λογαριασμού Microsoft 365

Όνομα

Σκοπός

Δεδομένα

Κόστος

RedInk Ένα πρόσθετο για το Microsoft Office σε Windows που επιτρέπει την πρόσβαση σε άλλα LLMs απευθείας μέσα από το Word, το Excel και το Outlook. Δεν χρησιμοποιείται μόνο για τη συγγραφή, αλλά το βασικό του στοιχείο αφορά την εξυπηρέτησή της. Δεν χρησιμοποιεί παραδοσιακή βάση δεδομένων, λειτουργεί με τοπικά αρχεία και API. Το ίδιο το RedInk είναι δωρεάν, αλλά το κόστος για τη χρήση του εξαρτάται από την υπηρεσία API που επιλέγεται κάθε φορά.
Google Scholar PDF Reader Πρόσθετο του Google Chrome που επιτρέπει την εξαγωγή ή την επισημείωση πληροφορίας σε PDF έγγραφα. Έγγραφα του Google Scholar. Δωρεάν.
Notebook LM Ένας προσωποποιημένος οδηγός που επιτρέπει στους χρήστες να μεταφορτώνουν το υλικό που τους ενδιαφέρει (κείμενο και αρχεία ήχου) αναζητώντας συνόψεις και αναλύσεις, βοηθώντας στην οργάνωση και στην παραγωγή της γνώσης. Δεδομένα του/ης χρήστη/ριας. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
Avidnote Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναζήτηση επιστημονικών πηγών και άρθρων, βοηθώντας ερευνητές/τριες και φοιτητές/τριες να εντοπίζουν σχετικές πληροφορίες γρήγορα και οργανωμένα. Δεν διαθέτει δική του βάση. Οι χρήστες ανεβάζουν PDF/Word/PPTX/XLSX ή χρησιμοποιούν εξωτερικά links. Λειτουργεί ως ιδιωτικό ερευνητικό αρχείο, όπου κάθε χρήστης χτίζει τη δική του βάση δεδομένων γνώσεων, οργανώνοντάς την ανά θεματική ενότητα και με συνδέσεις σε βιβλιογραφικά δεδομένα. Δωρεάν. Υπάρχουν διαθέσιμες εκδόσεις με χρέωση.
Anara Εργαλείο που υποστηρίζει την έρευνα, αναζητώντας σε επιστημονικό υλικό που μεταφορτώνει ο/η χρήστης/τρια και δίνοντας απαντήσεις με τεκμηρίωση από τη σχετική πηγή. Βοηθά στην ανάλυση και τον εντοπισμό της κατάλληλης πληροφορίας. Διαθέτει πρόσθετο για το Google Chrome. Χρησιμοποιεί διάφορα μοντέλα AI (Claude, Gemini, GPT, κ.ο.κ.) και για τις απαντήσεις στηρίζεται στα τοπικά αρχεία που έχουν μεταφορτωθεί. Δωρεάν. Υπάρχουν διαθέσιμες εκδόσεις με χρέωση.
Elicit Βοηθά την αυτόματη εύρεση και σύνοψη επιστημονικών άρθρων, καθώς είναι αποκλειστικά σχεδιασμένο για την εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού. Ψάχνει και εντοπίζει σχετικά άρθρα ακόμα και χωρίς συγκεκριμένες λέξεις-κλειδιά, εξάγει σημαντικά στοιχεία (τύπου δεδομένα ή ευρήματα) και τα οργανώνει σε πίνακες με περιλήψεις. Χρησιμοποιεί δεδομένα από το Semantic Scholar, και καλύπτει περίπου 125 εκατομμύρια άρθρα. Δωρεάν. Υπάρχουν διαθέσιμες εκδόσεις με χρέωση.
PaperDigest Έχει δημιουργηθεί κατ’ αποκλειστικότητα για την εύρεση επιστημονικών άρθρων, παρέχοντας επίσης μια περίληψη αυτών των πηγών. Δεν έχει δική του βάση δεδομένων, χρησιμοποιεί αρχεία από άλλες πηγές (π.χ. PubMed, arXiv). Δωρεάν.
Research Rabbit Εργαλείο ανάκτησης και οργάνωσης βιβλιογραφίας με οπτικοποιήσεις, προτάσεις και συνεργατικά χαρακτηριστικά. Αντλεί δεδομένα από το OpenAlex, το Semantic Scholar, το Zotero και άλλες βάσεις δεδομένων. Δωρεάν. Υπάρχουν διαθέσιμες εκδόσεις με χρέωση.
SciSpace (πρώην Typeset) Δυναμικό εργαλείο που ανάμεσα στις πολλές εργασίες, βοηθά τους/ις χρήστες/ριες να οργανώνουν το υλικό που αναρτούν και που παράγουν, ώστε να είναι δυνατή η επαναχρησιμοποιησή του. Η βάση δεδομένων του SciSpace αποτελεί ένα πολύ μεγάλο συλλογικό αποθετήριο επιστημονικών άρθρων με στοιχεία από θεματικά και ιδρυματικά αποθετήρια, το Google Scholar, κ.α., αλλά και έγγραφα κάθε χρήστη/ρίας. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
Scite Προηγμένο εργαλείο ανάλυσης βιβλιογραφικών αναφορών σε επιστημονικά άρθρα, που παρέχει πληροφορίες για το αν υποστηρίζουν, αντιφάσκουν ή απλώς αναφέρουν μια μελέτη. Eστιάζει στην αξιολόγηση αξιοπιστίας των πηγών μέσω “Smart Citations”, που δείχνουν αν ένα άρθρο έχει υποστηριχθεί ή αμφισβητηθεί από άλλες μελέτες, και παρέχει dashboards για τη διαχείριση αναφορών. Βασίζεται σε εκτενείς βάσεις δεδομένων επιστημονικών άρθρων, με περισσότερες από 1,2 δισεκατομμύρια αναφορές από 200 εκατομμύρια επιστημονικές πηγές. Απαιτείται συνδρομή.

Όνομα

Σκοπός

Δεδομένα

Κόστος

Avidnote Υποστηρίζει τη συγγραφή επιστημονικών κειμένων με δυνατότητες μορφοποίησης, εισαγωγής παραπομπών και διαχείρισης βιβλιογραφίας, προσφέροντας έναν οργανωμένο χώρο όπου μπορεί να συνδυαστεί η έρευνα με τη συγγραφή χωρίς την ανάγκη συνεχούς εναλλαγής εργαλείων. Δεν διαθέτει δική του βάση, οι χρήστες ανεβάζουν PDF/Word/PPTX/XLSX ή χρησιμοποιούν εξωτερικά links. Λειτουργεί ως ιδιωτικό ερευνητικό αρχείο, όπου κάθε χρήστης χτίζει τη δική του βάση δεδομένων γνώσεων, οργανώνοντάς την με θεματικές ενότητες και συνδέσεις με βιβλιογραφία. Δωρεάν. Υπάρχουν διαθέσιμες εκδόσεις με χρέωση.
SciSpace (πρώην Typeset) Δυναμικό εργαλείο που πέρα από την ανάκτηση, τη σύνοψη και την ερμηνεία επιστημονικών άρθρων, συγγράφει κείμενα, παράγει γραφήματα, μορφοποιεί αναφορές, βοηθά στην επισκόπηση της βιβλιογραφίας, κ.α. Η βάση δεδομένων του SciSpace αποτελεί ένα πολύ μεγάλο συλλογικό αποθετήριο επιστημονικών άρθρων με στοιχεία από θεματικά και ιδρυματικά αποθετήρια, το Google Scholar, κ.α., αλλά και έγγραφα κάθε χρήστη/ρίας. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
Paper Digest Εργαλείο που υποστηρίζει και τη συγγραφή επιστημονικών άρθρων (“Academic Writer”), ενώ έχει επίσης τη δυνατότητα επεξεργασίας κειμένου και προσθήκης αναφορών. Δεν έχει δική του βάση δεδομένων, χρησιμοποιεί αρχεία από άλλες πηγές (π.χ. PubMed, arXiv). Δωρεάν.
Jenni Εργαλείο για τη συγγραφή επιστημονικών εργασιών, την έρευνα και την οργάνωση. Από τη δομή του κειμένου μέχρι τη σύσταση βιβλιογραφικών παραπομπών, παρέχει εξειδικευμένη βοήθεια και δυνατότητα για συνεχή υποβολή ερωτημάτων κατά τη συγγραφή. Δεν διαθέτει δική του βάση, οι χρήστες μεταφορτώνουν την αποθηκευμένη τους έρευνα στο Zotero και το Mendeley. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.

Όνομα

Σκοπός

Δεδομένα

Κόστος

Claude Μπορεί να δημιουργεί κώδικα από φυσική γλώσσα, να εξηγεί πολύπλοκα τμήματα, να εντοπίζει και να διορθώνει λάθη, καθώς και να προτείνει βελτιώσεις και βέλτιστες πρακτικές. Χάρη στην ικανότητά του να επεξεργάζεται μεγάλα αρχεία και να δίνει σαφείς, ασφαλείς απαντήσεις, μπορεί να υποστηρίζει τη δημιουργία κώδικα και στη σχεδίαση και κατανόηση λογισμικού. Εχει εκπαιδευτεί σε δημόσια διαθέσιμα κείμενα, δεδομένα με άδεια χρήσης και συνθετικά παραδείγματα. Οι γνώσεις του είναι ενσωματωμένες στα νευρωνικά του βάρη, όχι σε ξεχωριστό αποθετήριο άρθρων ή εγγράφων. Για πιο επίκαιρες πληροφορίες, μπορεί να συνδεθεί με εξωτερικά εργαλεία ή APIs, αλλά δεν «τραβά» δεδομένα από μια δική του ζωντανή βάση. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
Github Copilot Βοηθά προγραμματιστές να γράφουν κώδικα πιο γρήγορα και αποδοτικά, προτείνοντας αυτόματα ολοκληρώσεις κώδικα, snippets και λύσεις μέσα στο περιβάλλον ανάπτυξης. Εκπαιδευμένο σε μεγάλο όγκο δημόσιου κώδικα από GitHub. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
Julius Βοηθά αναλυτές δεδομένων ή  προγραμματιστές να αναλύουν, οπτικοποιούν και να ερμηνεύει γρήγορα δεδομένα χρησιμοποιώντας φυσική γλώσσα, μετατρέποντας τις ερωτήσεις σε κώδικα, πληροφορίες και σαφή αποτελέσματα. Χρησιμοποιεί προ-εκπαιδευμένα LLM (OpenAI, Anthropic) για την κατανόηση και την ανάλυση των δεδομένων που παρέχει ο χρήστης και διατηρεί τα δεδομένα προστευμένα από περαιτέρω χρήσεις εκμάθησης. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.

Όνομα

Σκοπός

Δεδομένα

Κόστος

Figurelabs Το FigureLabs είναι ένα εργαλείο επιστημονικής εικονογράφησης που μετατρέπει με ευκολία δεδομένα και κείμενα σε γραφήματα και σχήματα. Έχει εκπαιδευτεί σε πάνω από 1 εκατομμύριο επιστημονικές εργασίες με αξιολόγηση από ομότιμους και χρησιμοποιεί προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ειδικά σχεδιασμένα για επιστημονικό περιεχόμενο. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.
AcaDraw To AcaDraw σχεδιάζει επιστημονικές εικονογραφήσεις με τη χρήση φυσικής γλώσσας και με άμεσα αποτελέσματα. Υποστηρίζεται από τα μοντέλα Nano Banana και Seedream 4.0, αλλά χρησιμοποιεί επίσης τα ΕΛ/ΛΑΚ Excalidraw και Next AI Draw.io. Η βασική έκδοση είναι δωρεάν, αλλά διατίθενται εκδόσεις με χρέωση.

Ανίχνευση ΤΝ

To TurnItIn παρέχει τη δυνατότητα ανίχνευσης περιεχομένου ΤΝ, η οποία είναι διαθέσιμη με το Originality, και βοηθά τους/ις διδάσκοντες/ούσες να ανιχνεύουν πιθανό περιεχόμενο παραγόμενο μέσω ΤΝ στις εργασίες των φοιτητών/ριών. Ο μηχανισμός εντοπισμού ΤΝ περιγράφεται στο σχετικό έγγραφο, ενώ οι συνοπτικές οδηγίες χρήσης της βρίσκονται στην ιστοσελίδα της ΒΚΠ για το TurnItIn.

Πηγές ΣΕΑΒ

Μάθετε πώς μπορείτε να χρησιμοποιείτε το σώμα των ηλεκτρονικών πηγών του Συνδέσμου Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών για τους ερευνητικούς σας σκοπούς και τη αξιοποίησή τους μέσω εφαρμογών ΤΝ από τη σχετική υπηρεσία του HEAL-Legal.

[Εργασία σε πρόοδο]

Αναφορά

Η υπεύθυνη χρήση της ΤΝ στηρίζεται στην αναφορά του περιεχομένου που έχει παραχθεί ή έχει υποστεί επεξεργασία μέσω αντίστοιχων εφαρμογών. Για την παραπομπή σε εφαρμογές ΤΝ που έχουν χρησιμοποιηθεί, οι κυριότεροι οδηγοί έχουν αναπτύξει σχετικά πρότυπα αναφοράς, όπως δείχνουν τα δύο παρακάτω παραδείγματα:

  • APA (σχετική ιστοσελίδα): OpenAI. (2023). ChatGPT (Mar 14 version) [Large language model]. https://chat.openai.com/chat
  • MLA (σχετική ιστοσελίδα): “Describe the symbolism of the green light in the book The Great Gatsby by F. Scott Fitzgerald” prompt. ChatGPT, 13 Feb. version, OpenAI, 8 Mar. 2023, chat.openai.com/chat.

Στο Forum του Zotero περιγράφονται οι καλές πρακτικές χρήσης του για την περιγραφή των εφαρμογών αυτών.

Οι οδηγίες της ΕΕ

Η ΕΕ έχει συντάξει ένα κείμενο οδηγιών για την υπεύθυνη χρήση της ΤΝ από τους/ις ερευνητές/ριες και τους φορείς τους. Το κείμενο αυτό επικαιροποιείται τακτικά, γι’ αυτό και οι οδηγίες ονομάζονται “ζωντανές” (living guidelines). Συνοπτικά, καλούν τους ερευνητές/ριες να ακολουθούν τις αρχές ακεραιότητας της έρευνας, να χρησιμοποιούν την ΤΝ με διαφάνεια και να παραμένουν οι τελικά υπεύθυνοι/ες για το επιστημονικό αποτέλεσμα.  Καλούνται επίσης να έχουν μια κριτική στάση απέναντι στη χρήση της και να αποφεύγουν τη χρήση εργαλείων παραγωγικής ΤΝ για λειτουργίες με “ευαίσθητο” περιεχόμενο, όπως οι αξιολογήσεις.

Φωτογραφία με βιβλία που έχουν ως θέμα την τεχνητή νοημοσύνη

Βιβλία

Στον κατάλογο της ΒΚΠ μπορείτε να βρείτε βιβλία για την ΤΝ, κυρίως στον τομέα της πληροφορικής και της χρήσης της στην εκπαίδευση.

Σημείωση

Οι πηγές που αναφέρονται σε αυτή την ιστοσελίδα είναι ενδεικτικές και έχει καταστεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε η πληροφορία που τις συνοδεύει να είναι ακριβής και επίκαιρη. Καθώς όμως πρόκειται για ένα δυναμικό και ταχύτατα εξελισσόμενο πεδίο, είναι πιθανόν να διαπιστωθούν αποκλίσεις από την τρέχουσα κατάσταση.