Η χρήση υλικού τρίτων στη συγγραφή μιας εργασίας, στηρίζεται συνήθως στον περιορισμό που αναφέρεται στην παράθεση αποσπασμάτων. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπορούμε να χρησιμοποιούμε απόσπασμα κειμένου που έχει δημοσιευτεί παλαιότερα με σκοπό την υποστήριξη ή την κριτική της γνώμης κάποιου, κάνοντας πάντα αναφορά στην αρχική πηγή. Αυτή η πρακτική, πέραν της ηθικής της διάστασης, μας βοηθά να αποφύγουμε να υποπέσουμε σε λογοκλοπή ή πλαγιαρισμό, όπως ονομάζεται η «…ιδιοποίηση ιδεών, μεθόδων και κειμένου από κάποιον άλλο, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη αναφορά στην πηγή και με την σαφή πρόθεση να παρουσιαστούν ως πνευματική δημιουργία του προσώπου αυτού.» (American Association of University Professors, September/October, 1989).

Το ίδιο, όμως δεν ισχύει και για εικόνες/διαγράμματα/φωτογραφίες, τις οποίες οφείλουμε να ελέγχουμε κατά περίπτωση, καθώς η έννοια απόσπασμα, αποκτά άλλη σημασία.

Στην περίπτωση που θέλουμε οπωσδήποτε να προσθέσουμε εικόνες στο κείμενό μας, θα πρέπει να ελέγξουμε το καθεστώς με το οποίο διατίθενται. Υπάρχουν πλέον αρκετές ιστοσελίδες, που παρέχουν εικόνες ανοικτές με συγκεκριμένους όρους χρήσης. Μερικές από αυτές μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα «Πηγές Πληροφόρησης Ανοικτής Πρόσβασης» του έργου Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα του Πανεπιστημίου μας. Αυτές οι εικόνες, συνοδεύονται συνήθως με τις γνωστές άδειες χρήσης Creative Commons με τις οποίες οφείλει να συμμορφώνεται ο εκάστοτε χρήστης.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Είναι καλό να ελέγχετε πάντα τις άδειες χρήσης του υλικού, καθώς αυτές μπορεί να είναι διαφορετικές ακόμα και σε εικόνες που προέρχονται από την ίδια σελίδα.

Creative Commons

Οι άδειες Creative Commons αφορούν και μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε είδους δημοσίευση ψηφιακών αρχείων. Στην απόφαση για την επιλογή της κατάλληλης άδειας χρήσης λαμβάνονται υπόψη τρία βασικά ερωτήματα:

  1. Απαιτείται η αναφορά του δημιουργού;
  2. Επιτρέπεται η εμπορική χρήση;
  3. Επιτρέπεται η τροποποίηση του έργου; Εάν ναι, ο χρήστης θα πρέπει να χρησιμοποιήσει την ίδια άδεια χρήσης ή μπορεί να επιλέξει άλλη;

Τα ερωτήματα αυτά αντιστοιχούν στην υιοθέτηση ή όχι, τεσσάρων βασικών όρων στην επιλεγμένη άδεια:

Εικονίδιο Όρος Ορισμός
by: Attribution/Αναφορά Απαιτείται αναφορά του δημιουργού ή του χορηγού της άδειας.
nc: Non Commercial/Μη Εμπορική Χρήση Δε μπορεί να χρησιμοποιηθεί το έργο για εμπορικούς σκοπούς.
nd: No Derivative Works/Όχι Παράγωγα Έργα Δεν επιτρέπεται το έργο να αλλοιωθεί, να τροποποιηθεί ή να δημιουργηθεί κάτι νέο βασισμένο σε αυτό.
sa: Share Alike/Παρόμοια διανομή Εάν το έργο αλλοιωθεί, τροποποιηθεί ή δημιουργηθεί κάτι νέο βασισμένο σε αυτό, το έργο που θα προκύψει θα μπορεί να διανεμηθεί μόνο με την ίδια ή παρόμοια άδεια.

Η μίξη αυτών των όρων βοηθά στο να δημιουργηθούν οι έξι τακτικά χρησιμοποιούμενες άδειες:

Εικονίδια Έννοια
cc-attribution by: Αναφορά
cc-attribution cc-share by-sa: Αναφορά – Παρόμοια διανομή
cc-attribution cc-noderivatives by-nd: Αναφορά – Όχι Παράγωγα Έργα
cc-attribution cc-noncommercial by-nc: Αναφορά – Μη Εμπορική Χρήση
cc-attribution cc-noncommercial cc-share by-nc-sa: Αναφορά – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια διανομή
cc-attribution cc-noncommercial cc-noderivatives by-nc-nd: Αναφορά – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα
Χρησιμοποιώντας λοιπόν υλικό που υπόκειται σε άδεια Creative Commons, προωθούμε την διαμοίραση του υλικού με τους όρους που έχει θέσει ο ίδιος ο δημιουργός, διασφαλίζοντας παράλληλα το δικαίωμα της ιδιοκτησίας του σε αυτό το υλικό.

Τι ισχύει για το δικό μου υλικό;

Από τη στιγμή που δημιουργείτε πρωτότυπο υλικό, αυτομάτως έχετε το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας πάνω σε αυτό, το οποίο και μπορείτε να ενεργοποιήσετε με κάθε αφορμή. Η συγγραφή μίας μεταπτυχιακής ή διδακτορικής διατριβής, αποτελεί τη δική σας συνεισφορά στη γνώση, την οποία μπορείτε και πρέπει να προστατέψετε. Η δημοσίευση του υλικού σας, μολονότι φαίνεται αντιφατικό, είναι ένας επιπλέον τρόπος προστασίας, αλλά παράλληλα και γνωστοποίησης της δουλειάς σας.

Νημερτής

Με τη δημοσίευση του ψηφιακού αρχείου της διατριβής σας στο «Νημερτής», το ιδρυματικό αποθετήριο του Πανεπιστημίου Πατρών, το υλικό σας αποκτά αυτομάτως μία χρονοσήμανση (timestamp), η οποία χρησιμεύει ως αποδεικτικό της ημερομηνίας δημοσίευσης. Έτσι καλύπτεστε έναντι εργασιών που δημοσιεύθηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο και έχουν οικειοποιηθεί δικό σας υλικό. Επίσης, η Νημερτή σας δίνει τη δυνατότητα επιλογής μιας άδειας Creative Commons, που θα σας βοηθήσει να ορίσετε τους όρους χρήσης του υλικού σας αλλά και τον τρόπο αναφοράς των άλλων προς εσάς.

ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΤΕ ότι στο «Νημερτής» παραχωρείτε μόνο το μη αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης της εργασίας σας. Αυτό σημαίνει ότι μπορείτε να το δημοσιεύσετε και σε κάποιο περιοδικό χωρίς κανένα πρόβλημα.

Δημοσίευση σε περιοδικά

Όταν επιλέξετε να δημοσιεύσετε την εργασία σας σε κάποιο περιοδικό, πρέπει να γνωρίζετε ότι με την υπογραφή ενός συμφωνητικού (license agreement), συνήθως καλείστε να μεταβιβάσετε τα δικαιώματά σας στον εκδότη του περιοδικού. Εάν δεν επιθυμείτε να γίνει αυτό, μπορείτε να ρωτήσετε τον εκδότη αν συμφωνεί στη χρήση μίας προσθήκης στη συμφωνία δημοσίευσης, με την οποία παραχωρείτε μόνο η άδεια της δημοσίευσης, χωρίς να μεταβιβάζετε τα δικαιώματά σας επί του υλικού. Τέτοιες συμφωνίες μπορείτε να βρείτε στα:

Μία άλλη λύση είναι η δημοσίευση σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης. Τα περιοδικά αυτά δίνουν ελεύθερη πρόσβαση στο υλικό τους, συνήθως με άδειες Creative Commons, ενώ παράλληλα ο δημιουργός παραχωρεί μόνο το δικαίωμα δημοσίευσης. Η πιο πλήρης λίστα περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης βρίσκεται στο https://doaj.org/.

Πηγές