Οι υπηρεσίες που παρέχει η Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών σημείωσαν μία ακόμη επιτυχία. Η βάση για τις μη αυτοτελώς δημοσιευμένες μεταφράσεις προς τα ελληνικά μετάdata μοιράστηκε ύστερα από κρίση το βραβείο 2026 ESPRit Prize για τη σημαντική προσφορά στον τομέα της έρευνας γύρω από τον περιοδικό Τύπο, το οποίο απονέμει κάθε δύο χρόνια η European Society for Periodical Research (ESPRit). Το βραβείο ανακοινώθηκε στο 14ο Συνέδριο του ESPRit που έγινε στη Royal Library of Belgium (ΚΒR). Η βράβευση αναγνωρίζει την αξία μιας βάσης δεδομένων ανοικτής πρόσβασης στη χαρτογράφηση των πολιτισμικών ανταλλαγών μέσω της μετάφρασης και των λογοτεχνικών ζυμώσεων δύο σχεδόν αιώνων, αποτελώντας ένα πολύτιμο εργαλείο για τους παράγοντες που διαμόρφωσαν το ελληνικό λογοτεχνικό και εκδοτικό πεδίο.
Η βάση ξεκίνησε πιλοτικά τη λειτουργία της στα τέλη του 2024 και μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια κατάφερε να συγκεντρώσει σχεδόν 40.000 εγγραφές που αφορούν λογοτεχνικές μεταφράσεις προς τα ελληνικά, δημοσιευμένες σε περιοδικά, εφημερίδες και ανθολογίες, από το 1800 μέχρι το 1974. Αρχικά ξεκίνησε ως μια βάση μετα-ευρετηρίασης, αξιοποιώντας ήδη δημοσιευμένα ευρετήρια (καταγράφονται αναλυτικά, διασφαλίζοντας την επιστημονική δεοντολογία αλλά και τη δυνατότητα αναλυτικής επανεξέτασης). Μετά την προσώρας εξάντληση των σχετικών μελετών, η βάση προχώρησε στην πρωτογενή αποδελτίωση εντύπων. Μέχρι στιγμής, το συνολικό corpus περιλαμβάνει 406 πηγές, κυρίως λογοτεχνικά αλλά και «λαϊκά» περιοδικά, και σε μικρότερο βαθμό ανθολογίες/συλλογές και εφημερίδες.
Ας επισημανθεί ότι η βάση σχεδιάστηκε, εμπλουτίζεται και λειτουργεί χωρίς καμία χρηματοδότηση και, παρόλο που οι δυνατότητες είναι περιορισμένες, τα εργαλεία αναζήτησης επιτρέπουν την υποβολή σύνθετων ερωτημάτων που αφορούν κατά κύριο λόγο τους βασικούς συντελεστές του λογοτεχνικού πεδίου, τους συγγραφείς και τους μεταφραστές τους. Πρόσθετες πληροφορίες όπως τα μεταφραστικά ψευδώνυμα, οι τίτλοι των ξενόγλωσσων κειμένων-πηγών και, οι γεωγραφικές ενδείξεις διευρύνουν την οπτική γύρω από τις λογοτεχνικές διασταυρώσεις.
Η βάση είναι καρπός πολλών παραγόντων και συνεργασιών. Οφείλουμε καταρχήν να ευχαριστήσουμε την Ομότιμη Καθηγήτρια του Τμήματος Φιλολογίας Στέση Αθήνη που μας εμπιστεύτηκε μια ιδέα που κυοφορούσε επί χρόνια. Μεγάλες ευχαριστίες οφείλονται στη βιβλιοθηκονόμο της ΒΚΠ και διδακτόρισσα του ίδιου Τμήματος Δέσποινα Γκόγκου, που σχεδίασε τη βάση και ανέλαβε τον συντονισμό της ομάδας, όπως και στον ερευνητή του Ινστιτούτου Βιομηχανικών Συστημάτων (ΙΝ.ΒΙ.Σ) Κυριάκο Στεφανίδη για την παραμετροποίηση και ολοκλήρωση του συστήματος της βάσης. Χρήσιμες στάθηκαν οι επιστημονικές συμβουλές της Καθηγήτριας Θεωρίας και Πράξης της Μετάφρασης στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ Τιτίκας Δημητρούλια. Τα ονόματα όσων συνέβαλαν στον εμπλουτισμό του ευρετηρίου μνημονεύονται στη σελίδα με τις σχετικές πηγές. Ξεχωριστή μνεία οφείλεται στο Εργαστήριο Έρευνας και Τεκμηρίωσης Νεοελληνικού Θεάτρου του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ για την παραχώρηση των μεταδεδομένων του ερευνητικού προγράμματος «Χρυσαλλίς», καθώς και στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας που μας παραχώρησε πρόθυμα τη βάση δεδομένων του μνημειώδους έργου του Λευτέρη Παπαλεοντίου για τη μεταφραστική παραγωγή του μείζονος ελληνισμού της περιόδου 1880-2005.
Το διεθνές αυτό βραβείο, σημαντική αναμφίβολα αναγνώριση μιας συλλογικής συνέργειας σε εθελοντική βάση που φιλοξενείται στη ΒΚΠ, ελπίζουμε να βρει την αναγκαία υποστήριξη για την αναβάθμιση του συστήματος, με μεγαλύτερες και πιο εξελιγμένες δυνατότητες, και να συμβάλει σε ευρύτερες συνεργασίες με την επιστημονική κοινότητα.
